सुलतान काळातील (इ.स. १२ वे ते १६ वे शतक) स्त्रियांची स्थिती साधारणपणे गुंतागुंतीची आणि अनेक स्तरांवर विभागलेली होती. त्यांची स्थिती धर्म, सामाजिक वर्ग आणि प्रादेशिक भिन्नता यांवर अवलंबून होती. सामान्यतः, या काळात स्त्रियांची स्थिती दुय्यम मानली जात होती, परंतु काही अपवादही होते.

• सामाजिक स्थिती:
  • पर्दा पद्धत: उच्चवर्गीय मुस्लिम स्त्रियांमध्ये पर्दा (घोषणा) पद्धत अत्यंत प्रचलित होती. त्यांना घराबाहेर पडताना बुरखा घालणे बंधनकारक होते आणि त्यांच्या सार्वजनिक जीवनावर अनेक निर्बंध होते. हिंदू स्त्रियांमध्येही काही प्रमाणात ही प्रथा रूढ झाली होती.
  • बालविवाह: लहान वयातच मुलींचे विवाह करण्याची पद्धत मोठ्या प्रमाणावर प्रचलित होती. यामुळे स्त्रियांना शिक्षण घेण्याची किंवा स्वतःच्या आयुष्याचे निर्णय घेण्याची संधी मिळत नसे.
  • सती प्रथा: हिंदू स्त्रियांमध्ये सती प्रथा अजूनही अस्तित्वात होती, विशेषतः उच्च जातींमध्ये. काही शासकांनी ती थांबवण्याचा प्रयत्न केला, परंतु मोठ्या प्रमाणावर ती सुरूच राहिली.
  • बहुपत्नीत्व: सुलतान, अमीर आणि उच्चभ्रू समाजात बहुपत्नीत्व मोठ्या प्रमाणावर स्वीकारले जात होते. यामुळे स्त्रियांना अनेकदा पतीच्या इतर पत्नींसोबत स्पर्धा करावी लागत असे.
  • विधवा पुनर्विवाह: हिंदू समाजात विधवा पुनर्विवाहाला फारशी मान्यता नव्हती, परंतु मुस्लिम समाजात आणि काही निम्न जातींमध्ये तो स्वीकारला जात होता.
• आर्थिक स्थिती:
  • मालमत्ता हक्क: स्त्रियांना मालमत्तेचे हक्क मर्यादित होते. मुस्लिम कायद्यानुसार (शरियत) मुलीला वडिलांच्या मालमत्तेतून वाटा मिळत असे, परंतु तो मुलाच्या तुलनेत कमी असे. हिंदू स्त्रियांना मालमत्तेचे हक्क क्वचितच मिळत होते.
  • काम: बहुतांश स्त्रिया घरगुती कामात गुंतलेल्या असत. ग्रामीण भागात, स्त्रिया शेती आणि हस्तकलेच्या कामात मदत करत होत्या. उच्चवर्गातील स्त्रिया घराच्या आत (जनाना) मर्यादित असत.
• शिक्षण:
  • शिक्षणाचे प्रमाण अत्यंत कमी होते. सामान्य स्त्रियांना औपचारिक शिक्षण मिळत नव्हते.
  • फक्त उच्चवर्गीय आणि राजघराण्यातील काही स्त्रियाच घरी धार्मिक ग्रंथ, साहित्य आणि कला यांचे शिक्षण घेत असत. उदा. रझिया सुल्तान या सुशिक्षित होत्या.
• राजकीय प्रभाव:
  • स्त्रियांना थेट राजकीय सत्ता सहसा मिळत नव्हती. अपवाद म्हणून दिल्लीची सुलतान रझिया सुल्तान हिने काही काळ राज्य केले, परंतु तिला प्रचंड विरोध सहन करावा लागला.
  • काही राण्या, सुलतानांच्या माता किंवा नातेवाईक पडद्यामागून राजकीय निर्णय आणि प्रशासनावर अप्रत्यक्षपणे प्रभाव टाकत असत. उदा. मुमताज महल, नूरजहाँ (नंतरच्या मुघल काळात).

थोडक्यात, सुलतान काळात स्त्रियांची स्थिती सामान्यतः समाजाच्या पारंपरिक नियमांमुळे आणि धार्मिक बंधनांमुळे मर्यादित होती. त्यांना अनेक सामाजिक आणि आर्थिक निर्बंधांना सामोरे जावे लागत असे. तथापि, त्यांचे सामाजिक वर्ग, धर्म आणि वैयक्तिक परिस्थितीनुसार त्यांच्या अनुभवात लक्षणीय फरक होता.