सुलतान काळात स्त्रियांची स्थिती अनेक बदलांमधून गेली, विशेषतः पर्दा पद्धतीचा (बुरखा पद्धत) वाढता वापर आणि सामाजिक निर्बंधांमुळे त्यांच्या स्वातंत्र्यावर मर्यादा आल्या. त्यांची स्थिती वर्ग, धर्म आणि प्रदेशानुसार भिन्न होती.

सामाजिक स्थान

• निम्न स्थान: सामान्यतः, स्त्रियांना समाजात दुय्यम स्थान दिले जात होते आणि त्यांना पुरुषांच्या अधीन मानले जात असे.
• पर्दा पद्धत: पर्दा पद्धत समाजाच्या उच्च स्तरांमध्ये, विशेषतः मुस्लिम आणि काही उच्चवर्णीय हिंदू घराण्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर पाळली जात होती. यामुळे स्त्रियांचे घराबाहेर पडणे आणि सार्वजनिक जीवनातील सहभाग मर्यादित झाला.
• बालविवाह: बालविवाहाची प्रथा मोठ्या प्रमाणावर प्रचलित होती, विशेषतः मुलींसाठी. लग्न लवकर झाल्यामुळे त्यांचे शिक्षण आणि वैयक्तिक वाढ खुंटत असे.
• शिक्षण: बहुसंख्य स्त्रियांना शिक्षणापासून वंचित ठेवले जात असे. मात्र, काही उच्चभ्रू आणि राजघराण्यातील स्त्रिया शिक्षण घेत असत आणि त्यांना साहित्य, कला आणि प्रशासनाचे ज्ञान दिले जात असे.
• विधवांची स्थिती: विधवांसाठी सामाजिक नियम कठोर होते. उच्च जातींमध्ये विधवा पुनर्विवाहाला प्रोत्साहन दिले जात नव्हते आणि त्यांना अनेकदा एकाकी जीवन जगावे लागत असे.
• सती प्रथा: सतीची प्रथा, विशेषतः राजपूत आणि काही उच्च हिंदू जातींमध्ये प्रचलित होती, जिथे पत्नीला पतीच्या चितेवर स्वतःला जाळून घ्यावे लागे. सुलतान शासकांनी यावर पूर्णपणे बंदी घालण्याचा प्रयत्न केला नसला तरी काही प्रमाणात विरोध केला.

आर्थिक भूमिका

• घरगुती कामकाज: स्त्रियांची मुख्य भूमिका घरगुती कामकाज सांभाळणे, मुले वाढवणे आणि कुटुंबाची काळजी घेणे ही होती.
• कृषी आणि कुटीर उद्योग: ग्रामीण भागातील स्त्रिया शेतीच्या कामात, पशुधन सांभाळण्यात आणि कुटीर उद्योगांमध्ये (उदा. सूत कातणे, विणकाम) सक्रियपणे सहभागी होत्या.
• संपत्तीचे हक्क: स्त्रियांना वारसा हक्काने मिळालेल्या संपत्तीवर काही प्रमाणात अधिकार असले तरी, सामान्यतः मालमत्तेवरील त्यांचे नियंत्रण मर्यादित होते. मुस्लिम कायद्यानुसार स्त्रियांना वडिलांच्या मालमत्तेत विशिष्ट वाटा मिळत असे.

राजकीय आणि प्रशासकीय भूमिका

• क्वचितच काही स्त्रिया, जसे की दिल्ली सल्तनतची सुलतान रझिया सुलताना, यांनी राजकारणात आणि प्रशासनात महत्त्वाची भूमिका बजावली. राजघराण्यातील आणि उच्चभ्रू कुटुंबांतील स्त्रिया पडद्यामागून राजकीय सल्लागार म्हणून किंवा त्यांच्या पुरुषांच्या माध्यमातून प्रभाव टाकत असत.

थोडक्यात, सुलतान काळात स्त्रियांची स्थिती साधारणपणे संरक्षणात्मक आणि मर्यादित होती, परंतु त्यांच्या सामाजिक आणि आर्थिक भूमिकेत वर्ग आणि धर्मावर आधारित विविधता होती.