रक्ताभिसरण संस्था (Circulatory System) आपल्या शरीरातील एक अत्यंत महत्त्वाची प्रणाली आहे, जी संपूर्ण शरीरात रक्त आणि इतर आवश्यक पदार्थ पोहोचवण्याचे कार्य करते. या संस्थेचे मुख्य कार्य खालीलप्रमाणे आहेत:

• ऑक्सिजन आणि कार्बन डायऑक्साइडचे वहन: रक्ताभिसरण संस्था फुफ्फुसातून ऑक्सिजन शोषून तो शरीरातील प्रत्येक पेशीपर्यंत पोहोचवते. त्याचबरोबर, पेशींमध्ये तयार झालेला कार्बन डायऑक्साइड (टाकाऊ वायू) गोळा करून तो फुफ्फुसांपर्यंत परत आणते, जिथून तो शरीराबाहेर टाकला जातो.
• पोषक तत्वांचे वहन: आपण खाल्लेल्या अन्नातून मिळणारे पोषक तत्वे (उदा. ग्लुकोज, ॲमिनो ॲसिड, जीवनसत्त्वे, खनिजे) पचनसंस्थेतून रक्तात शोषले जातात आणि रक्ताभिसरण संस्थेद्वारे ते शरीरातील सर्व पेशींपर्यंत पोहोचवले जातात.
• टाकाऊ पदार्थांचे वहन: पेशींच्या चयापचयामुळे तयार होणारे युरिया, युरिक ॲसिड यांसारखे टाकाऊ पदार्थ रक्त गोळा करते आणि त्यांना मूत्रपिंड (kidneys) किंवा यकृत (liver) यांसारख्या उत्सर्जन अवयवांपर्यंत पोहोचवते, जिथे ते शरीरातून बाहेर काढले जातात.
• संप्रेरकांचे वहन (Hormone Transport): अंतःस्रावी ग्रंथींद्वारे (endocrine glands) तयार होणारे संप्रेरके (hormones) रक्ताद्वारे शरीराच्या विविध भागांपर्यंत पोहोचवले जातात. हे संप्रेरके शरीरातील अनेक क्रिया नियंत्रित करतात, जसे की वाढ, चयापचय आणि प्रजनन.
• शरीराचे तापमान नियंत्रण: रक्त उष्णता शोषून आणि वितरित करून शरीराचे तापमान संतुलित राखण्यास मदत करते. उष्णता वाढल्यास, रक्त त्वचेजवळील रक्तवाहिन्यांमध्ये जास्त प्रवाहित होते, ज्यामुळे उष्णता बाहेर टाकली जाते.
• रोगप्रतिकारशक्ती आणि संरक्षण: रक्त पांढऱ्या रक्तपेशी (white blood cells) आणि ॲन्टिबॉडीज (antibodies) यांसारख्या घटकांनी युक्त असते, जे शरीराला जीवाणू, विषाणू आणि इतर परदेशी कणांपासून संरक्षण देतात. दुखापत झाल्यास, रक्त गोठण्यास मदत करणारे घटक (clotting factors) असतात, ज्यामुळे रक्तस्त्राव थांबतो.
• द्रव संतुलन: शरीरातील द्रव (fluid) आणि इलेक्ट्रोलाईट्सचे (electrolytes) संतुलन राखण्यात रक्ताभिसरण संस्था महत्त्वाची भूमिका बजावते.

थोडक्यात, रक्ताभिसरण संस्था आपल्या शरीराच्या सर्व पेशींना आवश्यक असलेले घटक पुरवून आणि टाकाऊ पदार्थ बाहेर काढून शरीराला निरोगी आणि कार्यक्षम ठेवण्यासाठी अथकपणे कार्य करते.