शरीराचे पोस्टमॉर्टेम म्हणजे काय? ते का करतात?
वैद्यकीय उपचार करताना डॉक्टरांच्या हलगर्जीमुळे, हॉस्पिटलच्या निष्काळजीमुळे किंवा अपघातात मृत्युमुखी पडल्यावर अनेकदा सर्वात मोठा प्रश्न निर्माण होतो तो पोस्टमाॅर्टेमचा. कोणत्याही हॉस्पिटलच्या शवागर परिसराबाहेर नजर टाकली की चिंताग्रस्त नातेवाईक दिसतात. पोस्टमाॅर्टेम नको, असा प्रत्येक कुटुंबाचा आग्रह असतो. पण त्याची आवश्यकता का आहे हे तपासून पाहण्याची गरज आहे. पोस्टमाॅर्टेमबाबतचे गैरमसज आणि त्याचे महत्त्व विषद करण्याचा हा प्रयत्न...
कोणताही अनैसर्गिक, संशयित मृत्यू, आत्महत्या किंवा पोलिसांनी शिफारस केली तर मृतदेहाचे पोस्टमाॅर्टेम करावे लागते. पण मृताचे नातेवाईक अनेकदा पोस्टमाॅर्टेम नको, असा आग्रह धरतात. मात्र अशा प्रकरणात नियमाप्रमाणे व दंड विधानसंहितेतील तरतुदीनुसार पोस्टमाॅर्टेम करावे लागते. कायद्याने हे होत असल्याने त्यातून कोणालाही सूट देता येत नाही हे सर्वप्रमथ सर्वसामान्यांनी लक्षात घेण्याची गरज आहे.
पोस्टमार्टेम करताना मृताचे सर्व अवयव काढून घेतले जातात, असा अनेकांचा गैरसमज आहे. पण तसे नसते. शरीराला काही विशिष्ट ठिकाणी छेद देऊन डोके, छाती, प्लिहा, किडनी. लिव्हर आदी अवयवांवर झालेला परिणाम तपासला जातो. त्यामुळे मृत्यू नेमका कशामुळे झाला स्पष्ट होते.
पोस्ट मॉर्टेम (Post Mortem) म्हणजे काय?
पोस्ट मॉर्टेम, ज्याला शवविच्छेदन देखील म्हणतात, ही एक वैद्यकीय प्रक्रिया आहे. मृत्यूनंतर शरीराचे परीक्षण करून मृत्यूचे कारण आणि मृत्यू कसा झाला हे शोधले जाते. "पोस्ट मॉर्टेम" हा शब्द लॅटिन भाषेतील आहे, ज्याचा अर्थ "मृत्यूनंतर" असा होतो.
पोस्ट मॉर्टेम का केले जाते? (Reasons for Post Mortem)
- मृत्यूचे नेमके कारण शोधण्यासाठी: जर मृत्यू संशयास्पद असेल किंवा त्याचे कारण स्पष्ट नसेल, तर डॉक्टर्स पोस्ट मॉर्टेम करतात.
- गुन्हेगारी तपास: खून किंवा अन्य गुन्हेगारी कृत्यांमध्ये मृत्यू झाल्यास, पुरावे गोळा करण्यासाठी पोस्ट मॉर्टेम महत्त्वाचे ठरते.
- वैद्यकीय संशोधन आणि शिक्षण: वैद्यकीय विद्यार्थी आणि संशोधकांना मानवी शरीर आणि रोगांबद्दल अधिक माहिती मिळवण्यासाठी पोस्ट मॉर्टेम उपयुक्त ठरते.
- सार्वजनिक आरोग्य: काहीवेळा, एखाद्या विशिष्ट रोगामुळे किंवा साथीमुळे मृत्यू झाला असल्यास, सार्वजनिक आरोग्याच्या दृष्टीने पोस्ट मॉर्टेम करणे आवश्यक असते.
- विम्याचे दावे: विमा कंपन्यांना मृत्यूच्या कारणांची खात्री करण्यासाठी पोस्ट मॉर्टेम अहवालाची आवश्यकता असते.
पोस्ट मॉर्टेम कसे केले जाते? (How is Post Mortem done?)
पोस्ट मॉर्टेम करताना, डॉक्टर (pathologist) मृतदेहाची तपासणी करतात. ते शरीराच्या बाह्य भागाचे निरीक्षण करतात, अंतर्गत अवयवांची तपासणी करतात आणि आवश्यक असल्यास ऊतींचे नमुने (tissue samples) प्रयोगशाळेत पाठवतात.
पोस्ट मॉर्टेमचे निष्कर्ष (Post Mortem Results):
पोस्ट मॉर्टेमच्या निष्कर्षांमुळे मृत्यूचे कारण, वेळ आणि इतर संबंधित माहिती उघडकीस येते, ज्यामुळे न्याय मिळण्यास आणि गुन्हेगारी प्रकरणांची उकल करण्यास मदत होते.