2 उत्तरे
2
answers
उपनिषद कोणकोणते आहेत?
4
Answer link
↙एकंदरीत उपनिषदे संख्येने खूप आहेत. त्यातील महत्त्वाची काही - ईश, केन, कठ, प्रश्न, छांदोग्य, बृहदारण्यक, मुंडक, मांडूक्य, तैत्तिरीय, ऐतरेय, श्वेताश्वतर, कौषीतकिब्राह्मण, मैत्रायण्युपनिषत्, नारायण, जाबाल, अरुणिकोपनिषत्, कैवल्य व ब्रह्मबिंदू ही अठरा प्रमुख समजली जातात. (विनोबांनी या अठरा उपनिषदांचे अनुवाद 'अष्टादशी' या पुस्तकात दिलेले आहेत)
0
Answer link
मुख्य उपनिषदे:
भारतीय परंपरेनुसार १०८ उपनिषदे आहेत, त्यापैकी १० उपनिषदे प्रमुख मानली जातात. ह्या उपनिषदांवर आद्य शंकराचार्य यांनी भाष्ये लिहिली आहेत, ती खालील प्रमाणे:
- ईशोपनिषद: हे उपनिषद यजुर्वेदाच्या शुक्ल यजुर्वेद शाखेतील आहे. ईशोपनिषद
- केन उपनिषद: हे उपनिषद सामवेदातील आहे. यात आत्मा आणि ब्रह्माचे स्वरूप सांगितले आहे. केन उपनिषद
- कठोपनिषद: हे उपनिषद कृष्ण यजुर्वेदातील आहे. नचिकेता आणि यम यांचा संवाद यात आहे. कठोपनिषद
- प्रश्न उपनिषद: हे उपनिषद अथर्ववेदातील आहे. यात सहा ऋषींनी पिप्पलाद ऋषींना प्रश्न विचारले आहेत, ज्यामध्ये आत्मज्ञान आणि मोक्ष यांच्याबद्दल चर्चा आहे. प्रश्न उपनिषद
- मुंडकोपनिषद: हे उपनिषद अथर्ववेदातील आहे. यात ब्रह्म आणि आत्म्याचे ज्ञान आहे. 'सत्यमेव जयते' हे वाक्य याच उपनिषदातून घेतले आहे. मुंडकोपनिषद
- मांडूक्य उपनिषद: हे उपनिषद सर्वात लहान असून अथर्ववेदातील आहे. यात ओंकार आणि आत्म्याचे स्वरूप सांगितले आहे. मांडूक्य उपनिषद
- तैत्तिरीय उपनिषद: हे उपनिषद कृष्ण यजुर्वेदातील आहे. यात ब्रह्मविद्या आणि आत्म्याचे ज्ञान आहे. तैत्तिरीय उपनिषद
- ऐतरेय उपनिषद: हे उपनिषद ऋग्वेदातील आहे. यात आत्मा, जग आणि ब्रह्माच्या उत्पत्तीबद्दल माहिती आहे. ऐतरेय उपनिषद
- छांदोग्य उपनिषद: हे उपनिषद सामवेदातील आहे. यात अनेक विद्या आणि उपासनांचे वर्णन आहे. छांदोग्य उपनिषद
- बृहदारण्यक उपनिषद: हे उपनिषद शुक्ल यजुर्वेदातील सर्वात मोठे उपनिषद आहे. यात ब्रह्म, आत्मा आणि ज्ञानाच्या मार्गावर विस्तृत चर्चा आहे. बृहदारण्यक उपनिषद
या उपनिषदांव्यतिरिक्त आणखी काही उपनिषदे आहेत, जी गौण मानली जातात, परंतु ती देखील महत्त्वाची आहेत.