जैन धर्मात, मोक्ष प्राप्त करण्यासाठी आणि आत्मिक शुद्धीसाठी पाच 'महावृत्ते' अत्यंत महत्त्वाची मानली जातात. ही महावृत्ते विशेषतः जैन साधू (मुनी) आणि साध्वी (आर्यिका) यांच्यासाठी कडकपणे पाळणे बंधनकारक आहे. गृहस्थ देखील या व्रतांचे पालन 'अणुव्रते' (लहान व्रते) म्हणून करतात, परंतु त्यांची तीव्रता कमी असते. ही पाच महावृत्ते खालीलप्रमाणे आहेत:

1. अहिंसा (अहिंसा)

हे जैन धर्मातील सर्वात मूलभूत आणि महत्त्वाचे व्रत आहे. याचा अर्थ कोणत्याही सजीव प्राण्याला (मनुष्य, प्राणी, कीटक, सूक्ष्मजंतू इत्यादी) मन, वचन किंवा काया (शरीर) यापैकी कोणत्याही प्रकारे त्रास न देणे किंवा त्याची हत्या न करणे. केवळ शारीरिक हिंसा टाळणे नव्हे, तर मनात कोणाबद्दलही वाईट विचार न करणे, कटू बोल न बोलणे आणि इतरांना दुःखी न करणे हे देखील यात समाविष्ट आहे. जैन साधू चालताना, बोलताना, खाताना आणि झोपतानाही अहिंसेचे काटेकोरपणे पालन करतात.

2. सत्य (सत्य)

सत्य म्हणजे नेहमी खरे बोलणे. परंतु जैन धर्मात सत्याची व्याख्या अधिक सखोल आहे. नुसते खरे बोलणे पुरेसे नाही, तर ते सत्य इतरांना त्रासदायक किंवा हानिकारक नसावे. असे सत्य जे बोलल्याने एखाद्याचे नुकसान होते, त्याला जैन धर्मानुसार 'सत्य' मानले जात नाही. त्यामुळे, असे सत्य टाळावे जे इतरांसाठी दुःखदायक ठरू शकते. गोड, हितकारक आणि मोजके सत्य बोलण्यावर भर दिला जातो.

3. अस्तेय (चोरी न करणे)

अस्तेय म्हणजे चोरी न करणे. याचा अर्थ दुसऱ्याची कोणतीही वस्तू त्याच्या परवानगीशिवाय किंवा नकळत न घेणे. यात केवळ भौतिक वस्तूंची चोरीच नव्हे, तर एखाद्याच्या ज्ञानाची, कल्पनांची किंवा अधिकारांची चोरी करणे देखील समाविष्ट आहे. जैन धर्मात, जे कायदेशीररित्या किंवा नैतिकदृष्ट्या आपले नाही, ते स्वीकारू नये असे सांगितले आहे. अगदी सापडलेली वस्तूही तिच्या मालकाला परत करणे किंवा योग्य ठिकाणी जमा करणे हे अस्तेयाचे पालन आहे.

4. ब्रह्मचर्य (ब्रह्मचर्य)

ब्रह्मचर्य म्हणजे कामवासनेचा पूर्ण त्याग करणे. साधू आणि साध्वींसाठी हे व्रत लैंगिक संबंधांचा पूर्णपणे त्याग करणे आणि सर्व प्रकारच्या लैंगिक विचारांपासून दूर राहणे असे आहे. गृहस्थांसाठी याचा अर्थ आपल्या जोडीदाराव्यतिरिक्त इतर कोणत्याही व्यक्तीशी लैंगिक संबंध न ठेवणे आणि लैंगिक विचारांवर नियंत्रण ठेवणे असा आहे. हे व्रत इंद्रियांवर नियंत्रण मिळवून मन शुद्धीसाठी महत्त्वाचे मानले जाते.

5. अपरिग्रह (अपरिग्रह)

अपरिग्रह म्हणजे गरजेपेक्षा जास्त वस्तूंचा संग्रह न करणे किंवा भौतिक वस्तूंवरील आसक्तीचा त्याग करणे. याचा अर्थ केवळ भौतिक संपत्ती किंवा वस्तूंचा त्याग करणे नव्हे, तर व्यक्ती, नातेसंबंध, विचार आणि भावनांवरील आसक्ती कमी करणे. जैन साधू सर्व प्रकारच्या संपत्ती आणि मालकीचा त्याग करतात, तर गृहस्थ आपल्या गरजेनुसार वस्तू ठेवतात परंतु त्यावर जास्त आसक्ती ठेवत नाहीत. अपरिग्रहामुळे लोभ, ईर्षा आणि द्वेष यांसारख्या नकारात्मक भावनांवर नियंत्रण मिळवता येते.

ही पाच महावृत्ते जैन धर्मात आत्मशुद्धी, कर्मबंधनातून मुक्ती आणि मोक्ष प्राप्तीसाठी आधारस्तंभ मानली जातात. यांचे कठोरपणे पालन केल्याने आत्म्याची उन्नती होते असे मानले जाते.