"वृत्ती सारूप्यमितरत्र" या संस्कृत सूत्राचा अर्थ खालीलप्रमाणे आहे:

• वृत्ती (Vritti): याचा अर्थ मनातील बदल, विचार, कल्पना, भावना किंवा मानसिक अवस्था. चित्तवृत्ती म्हणजे मनाच्या विविध अवस्था.
• सारूप्यम् (Sarūpyam): याचा अर्थ एकरूप होणे, समान रूप धारण करणे, तद्रूप होणे, किंवा एखाद्या गोष्टीशी मिळताजुळता असणे.
• इतरत्र (Itaratra): याचा अर्थ इतर वेळी, अन्य वेळी, किंवा जेव्हा (योग) स्थिती नसते तेव्हा.

या सूत्राचा संपूर्ण अर्थ असा आहे की, "इतर वेळी (म्हणजे जेव्हा चित्तवृत्तींचा निरोध झालेला नसतो), तेव्हा द्रष्टा (पाहणारा किंवा चेतन तत्त्व) त्या वृत्तींशी एकरूप होतो."

हे सूत्र योगसूत्रातील (पतंजलींचे योगसूत्र १.४) आहे. यापूर्वीच्या सूत्रात (१.३) असे म्हटले आहे की, "तदा द्रष्टुः स्वरूपेऽवस्थानम्" म्हणजे, जेव्हा चित्ताच्या वृत्तींचा निरोध होतो, तेव्हा द्रष्टा आपल्या मूळ स्वरूपात (शुद्ध चेतना म्हणून) स्थित होतो. पण जर चित्तवृत्तींचा निरोध झाला नाही, म्हणजे मन चंचल असेल, विचारांनी भरलेले असेल, तर द्रष्टा (आपण स्वतः) त्या मनाच्या वृत्तींशी एकरूप होतो. याचा अर्थ, मन दुःखी असेल तर 'मी दुःखी आहे', मन आनंदी असेल तर 'मी आनंदी आहे', मन क्रोधीत असेल तर 'मी क्रोधीत आहे' असे मानून आपण त्या वृत्तीच स्वतःला समजतो. आपण आपल्या मूळ साक्षी स्वभावाला विसरून जातो.

थोडक्यात, जोपर्यंत मन शांत होत नाही आणि विचारांचा गोंधळ थांबत नाही, तोपर्यंत आपण आपल्या खऱ्या स्वरूपाला न ओळखता, मनाच्या अवस्थांनाच आपले स्वरूप समजतो.

संदर्भ:

पतंजलींचे योगसूत्र - योगा अलायन्स