योग हा केवळ शारीरिक व्यायाम नसून, तो मन, शरीर आणि आत्मा यांना जोडणारा एक प्राचीन मार्ग आहे. विविध गरजा आणि उद्देश पूर्ण करण्यासाठी योगाचे अनेक प्रवाह (शैली) विकसित झाले आहेत. प्रत्येक प्रवाहाची स्वतःची विशिष्ट पद्धत आणि उद्दिष्टे आहेत. खाली काही प्रमुख योगाचे प्रवाह सविस्तर स्पष्ट केले आहेत:

• हठ योग (Hatha Yoga)

  हा योगाचा सर्वात मूलभूत आणि पारंपरिक प्रकार मानला जातो. 'हठ' शब्दाचा अर्थ 'सूर्य' (हा) आणि 'चंद्र' (ठ) यांच्या संतुलनाशी संबंधित आहे. हठ योगामध्ये आसने (शारीरिक मुद्रा) आणि प्राणायाम (श्वासावर नियंत्रण) यावर विशेष भर दिला जातो. याची गती धीमी असते आणि प्रत्येक आसन दीर्घकाळ धरले जाते, ज्यामुळे शरीर आणि मन यांना शांतता मिळते. नवशिक्यांसाठी हा एक उत्तम प्रारंभिक बिंदू आहे.

• विन्यास योग (Vinyasa Yoga)

  विन्यास योगाला 'फ्लो योग' असेही म्हणतात. यामध्ये आसनांची मालिका श्वासासोबत एका लयीत केली जाते, ज्यामुळे शरीरात उष्णता निर्माण होते आणि स्नायूंना बळकटी मिळते. हा एक गतिमान आणि तरल प्रकार आहे, जिथे आसने सहजपणे एकातून दुसऱ्यामध्ये बदलतात. याची क्रमवारी (sequence) शिक्षकानुसार बदलू शकते, त्यामुळे प्रत्येक वर्गात नवीन अनुभव मिळतो.

• अष्टांग योग (Ashtanga Yoga)

  अष्टांग योग हा एक कठोर आणि गतिमान प्रकार आहे, जो विशिष्ट क्रमाने केलेल्या आसनांच्या मालिकेसाठी ओळखला जातो. यामध्ये शारीरिक आसने, श्वास आणि दृष्टी यांचा समन्वय असतो. हा एक निश्चित, सातत्यपूर्ण सराव आहे, जिथे विद्यार्थी प्रत्येक वेळी त्याच आसनांचा क्रम करतात. यामुळे शारीरिक आणि मानसिक शिस्त वाढते आणि सहनशक्ती विकसित होते.

• अय्यंगार योग (Iyengar Yoga)

  बी.के.एस. अय्यंगार यांनी विकसित केलेला हा योग प्रकार आसनांच्या अचूक मांडणीवर (alignment) आणि स्थिरतेवर भर देतो. अय्यंगार योगामध्ये ब्लॉक्स, पट्टे, खुर्च्या, बोल्स्टर यांसारख्या साधनांचा मोठ्या प्रमाणात वापर केला जातो, ज्यामुळे शरीराला योग्य स्थितीत येण्यास मदत होते. हा प्रकार अचूकता शिकणाऱ्यांसाठी किंवा शारीरिक मर्यादा असलेल्या लोकांसाठी खूप फायदेशीर आहे.

• बिक्रम योग (Bikram Yoga)

  बिक्रम चौधरी यांनी विकसित केलेला हा योग प्रकार गरम वातावरणात (सुमारे 40°C आणि 40% आर्द्रता) केला जातो. यामध्ये 26 आसने आणि 2 प्राणायाम क्रियांचा एक विशिष्ट क्रम असतो, जो 90 मिनिटांच्या सत्रात केला जातो. उष्णतेमुळे स्नायू अधिक लवचिक होतात आणि शरीरातील विषारी घटक बाहेर पडण्यास मदत होते असे मानले जाते.

• रेस्टोरेटिव्ह योग (Restorative Yoga)

  हा योग प्रकार शरीर आणि मनाला खोलवर विश्रांती देण्यावर लक्ष केंद्रित करतो. यामध्ये आसने दीर्घकाळ (5 ते 20 मिनिटे) धरली जातात आणि बोल्स्टर, ब्लँकेट्स, ब्लॉक्स यांसारख्या साधनांचा मोठ्या प्रमाणात वापर केला जातो, जेणेकरून शरीर पूर्णपणे आधारलेले राहील. तणाव कमी करण्यासाठी, झोपेची गुणवत्ता सुधारण्यासाठी आणि शरीराला नैसर्गिकरित्या बरे होण्यास मदत करण्यासाठी हा प्रकार उत्तम आहे.

• कुंडलिनी योग (Kundalini Yoga)

  कुंडलिनी योग हा केवळ शारीरिक आसनांपुरता मर्यादित नसून, त्यात शारीरिक आसने, प्राणा