कायदा करार

करार म्हणजे काय? कराराचे विविध प्रकार स्पष्ट करा.

1 उत्तर
1 answers

करार म्हणजे काय? कराराचे विविध प्रकार स्पष्ट करा.

0

करार म्हणजे दोन किंवा अधिक पक्षांमध्ये कायदेशीररित्या बंधनकारक असलेला आणि कायद्याने अंमलबजावणी करता येणारा करार. यामध्ये प्रस्ताव (Offer), स्वीकृती (Acceptance), कायदेशीर मोबदला (Lawful Consideration), करार करण्याची क्षमता (Capacity to Contract), कायदेशीर हेतू (Lawful Object) आणि कराराची मुक्त संमती (Free Consent) यांसारख्या आवश्यक बाबींचा समावेश असतो.

कराराचे विविध प्रकार खालीलप्रमाणे आहेत:

१. वैधतेनुसार (Based on Validity):

  • वैध करार (Valid Contract): ज्या करारामध्ये कायद्याने आवश्यक असलेल्या सर्व अटी व शर्तींची पूर्तता होते आणि जो पूर्णपणे कायदेशीररित्या अंमलबजावणीयोग्य असतो.
  • रद्द करण्यायोग्य करार (Voidable Contract): हा करार सुरुवातीला वैध असतो, परंतु एका पक्षाच्या इच्छेनुसार तो रद्द केला जाऊ शकतो. उदाहरणार्थ, जर एखाद्या व्यक्तीने धमकावून किंवा फसवून करार केला असेल, तर ती व्यक्ती तो करार रद्द करू शकते.
  • रद्दबातल करार (Void Contract): हा असा करार असतो जो सुरुवातीपासूनच कायद्याने अंमलबजावणीयोग्य नसतो किंवा नंतरच्या काळात काही कारणांमुळे त्याची वैधता संपुष्टात येते (उदा. करार पूर्ण करणे अशक्य झाल्यास).
  • अवैध करार (Illegal Contract): जो करार कायद्याने निषिद्ध असलेल्या किंवा बेकायदेशीर असलेल्या कामासाठी केला जातो, तो अवैध करार असतो आणि तो पूर्णपणे रद्दबातल असतो.
  • अक्रियाशील करार (Unenforceable Contract): हा करार तांत्रिक कारणांमुळे (उदा. लेखी नसणे, मुदतीची मर्यादा संपणे) कायद्याने अंमलबजावणी योग्य नसतो, परंतु अन्यथा तो वैध असतो.

२. रचनेनुसार (Based on Formation/Execution):

  • व्यक्त करार (Express Contract): ज्या करारातील अटी व शर्ती स्पष्टपणे (तोंडी किंवा लेखी स्वरूपात) सांगितल्या जातात.
  • गर्भित करार (Implied Contract): ज्या करारातील अटी व शर्ती पक्षांच्या कृतीतून, वर्तनातून किंवा परिस्थितीनुसार सूचित होतात, स्पष्टपणे सांगितल्या जात नाहीत. उदा. बसमध्ये बसल्यावर तिकीट विकत घेण्याची अपेक्षा.
  • अर्ध-करार (Quasi Contract): हा खरा करार नसतो, तर कायद्याने लादलेले एक बंधन असते जेणेकरून कोणत्याही पक्षाला अनावश्यक फायदा मिळू नये. उदा. चुकून मिळालेले पैसे परत करण्याची जबाबदारी.

३. कार्यक्षमतेनुसार (Based on Performance):

  • एकतर्फी करार (Unilateral Contract): यामध्ये एका पक्षाने वचन दिले असते आणि दुसरा पक्ष कृती करून ते वचन स्वीकारतो. उदा. हरवलेली वस्तू शोधून देणाऱ्यास बक्षीस देण्याचे वचन.
  • द्विपक्षीय करार (Bilateral Contract): यामध्ये दोन्ही पक्ष एकमेकांना वचने देतात आणि दोन्ही पक्षांना जबाबदाऱ्या असतात. बहुतांश व्यावसायिक करार हे द्विपक्षीय असतात.
  • पूर्ण झालेला करार (Executed Contract): ज्या करारातील सर्व जबाबदाऱ्या दोन्ही पक्षांनी पूर्ण केल्या आहेत
उत्तर लिहिले · 18/4/2026
कर्म · 5160

Related Questions