प्रात्यक्षिक म्हणजे एखाद्या संकल्पनेचे, सिद्धांताचे किंवा तंत्राचे प्रत्यक्ष कृती करून दाखवणे किंवा अनुभवणे होय. याला इंग्रजीमध्ये 'practical' किंवा 'demonstration' असेही म्हणतात.

प्रात्यक्षिक हे प्रामुख्याने खालील गोष्टींसाठी महत्त्वाचे ठरते:

• सैद्धांतिक ज्ञान पडताळणे: पुस्तकात वाचलेले किंवा वर्गात शिकवलेले ज्ञान प्रत्यक्षात कसे कार्य करते, हे समजून घेण्यासाठी प्रात्यक्षिक महत्त्वाचे असते. यामुळे संकल्पना अधिक स्पष्ट होतात.
• कौशल्ये विकसित करणे: विशिष्ट काम करण्यासाठी आवश्यक असलेली कौशल्ये (उदा. प्रयोग करणे, उपकरणे वापरणे, प्रक्रिया पूर्ण करणे) प्रात्यक्षिकातून शिकता येतात आणि त्यात निपुणता मिळवता येते.
• प्रत्यक्ष अनुभव घेणे: केवळ सैद्धांतिक ज्ञानापेक्षा प्रत्यक्ष अनुभव अधिक प्रभावी असतो आणि त्यामुळे विषय अधिक चांगल्या प्रकारे समजतो व लक्षात राहतो.

उदाहरणादाखल:

• विज्ञान प्रयोगशाळेत रसायनशास्त्र, भौतिकशास्त्र किंवा जीवशास्त्रातील प्रयोग करणे.
• अभियांत्रिकीमध्ये यंत्राचे भाग जोडून ते कसे कार्य करते हे प्रत्यक्ष दाखवणे.
• वैद्यकीय शिक्षणात रुग्णाची तपासणी कशी करावी किंवा शस्त्रक्रिया कशी करावी याचे प्रात्यक्षिक करणे.
• शिल्पकला किंवा चित्रकला यांसारख्या कलांमध्ये प्रत्यक्ष वस्तू बनवून दाखवणे.

थोडक्यात, प्रात्यक्षिक म्हणजे 'करून शिकणे' किंवा 'प्रत्यक्ष अनुभव घेणे' होय.