पुरातत्वीय सर्वेक्षण आणि उत्खनन हे पुरातत्त्वशास्त्रातील महत्त्वाचे भाग आहेत.
पुरातत्वीय सर्वेक्षण: पुरातत्वीय सर्वेक्षण म्हणजे जमिनीच्या पृष्ठभागावर किंवा पाण्याखाली असलेल्या प्राचीन वस्तू आणि स्थळांचा शोध घेणे. यात भूपृष्ठावरील अवशेष, मातीची वैशिष्ट्ये, वनस्पतीतील बदल आणि इतर दृश्य चिन्हे यांचा अभ्यास केला जातो.
पुरातत्वीय उत्खनन: पुरातत्वीय उत्खनन म्हणजे जमिनीमध्ये पुरलेल्या प्राचीन वस्तू, वास्तू आणि मानवी अस्तित्वाचे पुरावे शोधण्यासाठी केलेले খনন. हे उत्खनन काळजीपूर्वक केले जाते, ज्यामुळे वस्तूंचे नुकसान न होता त्यांचे व्यवस्थित विश्लेषण करता येते.
सर्वेक्षण आणि उत्खननातील फरक:

• सर्वेक्षण हे स्थळांचा शोध घेण्यासाठी केले जाते, तर उत्खनन हे त्या स्थळांची माहिती मिळवण्यासाठी केले जाते.
• सर्वेक्षणात कमी वेळ आणि खर्च येतो, तर उत्खननात जास्त वेळ आणि खर्च येतो.
• सर्वेक्षण हे उत्खननापूर्वी केले जाते, ज्यामुळे उत्खननासाठी योग्य स्थळ निवडता येते.

पुरातत्वीय सर्वेक्षण आणि उत्खनन दोन्ही प्राचीन संस्कृती आणि इतिहासाचा अभ्यास करण्यासाठी आवश्यक आहेत.