डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे एक महान समाजसुधारक, अर्थशास्त्रज्ञ, कायदेपंडित, शिक्षणतज्ञ आणि भारतीय राज्यघटनेचे शिल्पकार होते. त्यांचे कर्तृत्व अफाट आणि बहुआयामी होते, ज्याने भारताच्या सामाजिक, राजकीय आणि शैक्षणिक जडणघडणीत क्रांती घडवली.

• सामाजिक क्रांतीचे जनक:

  बाबासाहेबांनी आपले जीवन अस्पृश्यता आणि जातीय भेदभावाविरुद्धच्या लढ्यासाठी समर्पित केले. समाजात दलितांना, वंचितांना आणि दुर्बळ घटकांना समान अधिकार मिळावेत यासाठी त्यांनी अथक प्रयत्न केले. महाडचा चवदार तळे सत्याग्रह आणि नाशिक येथील काळाराम मंदिर प्रवेश सत्याग्रह यांसारख्या चळवळी त्यांनी यशस्वीपणे राबवल्या, ज्यामुळे दलित समाजाला त्यांचे मानवी हक्क आणि आत्मसन्मान प्राप्त झाले.

• शिक्षणप्रेमी आणि ज्ञानोपासक:

  स्वतः उच्चशिक्षित असल्याने, शिक्षणाचे महत्त्व त्यांना चांगलेच माहीत होते. ‘शिका, संघटित व्हा आणि संघर्ष करा’ हा त्यांचा संदेश आजही लाखो लोकांसाठी प्रेरणादायी आहे. त्यांनी शिक्षणाच्या प्रसारासाठी पीपल्स एज्युकेशन सोसायटीसारख्या संस्था स्थापन केल्या, ज्यामुळे गरीब आणि वंचित विद्यार्थ्यांना शिक्षणाची संधी मिळाली. त्यांचे विचार 'प्रबुद्ध भारत' आणि 'मूकनायक' यांसारख्या वृत्तपत्रांमधून त्यांनी मांडले.

• भारतीय राज्यघटनेचे शिल्पकार:

  स्वतंत्र भारताच्या राज्यघटनेच्या मसुदा समितीचे अध्यक्ष म्हणून त्यांनी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. त्यांनी अशी राज्यघटना तयार केली, जी प्रत्येक भारतीय नागरिकाला समानता, स्वातंत्र्य, न्याय आणि बंधुत्वाचे अधिकार देते. अस्पृश्यता नष्ट करणे, स्त्रियांना समान अधिकार देणे, आणि दुर्बळ घटकांसाठी विशेष तरतुदी करणे हे त्यांच्या दूरदृष्टीचे द्योतक आहे. त्यांनी लोकशाही मूल्यांवर आधारित एक मजबूत आणि सर्वसमावेशक भारताची कल्पना प्रत्यक्षात आणली.

• अर्थशास्त्रज्ञ आणि कायदेपंडित:

  आंबेडकर हे केवळ समाजसुधारक नव्हते, तर ते एक कुशल अर्थशास्त्रज्ञ आणि आंतरराष्ट्रीय ख्यातीचे कायदेपंडित होते. 'द प्रॉब्लेम ऑफ द रुपी' (The Problem of the Rupee) हा त्यांचा ग्रंथ भारतीय अर्थव्यवस्थेच्या अभ्यासात आजही महत्त्वाचा मानला जातो. स्वतंत्र भारताचे पहिले कायदामंत्री म्हणून त्यांनी देशाच्या कायद्याच्या चौकटीला आकार देण्यात मोलाची भूमिका बजावली.

• धम्मक्रांतीचे प्रणेते:

  दलितांना सामाजिक समानतेची आणि आत्मसन्मानाची वागणूक मिळावी यासाठी त्यांनी 1956 साली लाखो अनुयायांसह बौद्ध धम्माचा स्वीकार केला. यामुळे भारतातील सामाजिक आणि धार्मिक चळवळीला एक नवीन दिशा मिळाली.

थोडक्यात सांगायचे तर, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे कर्तृत्व म्हणजे एका व्यक्तीने एका राष्ट्राच्या सामाजिक आणि राजकीय चेतनेला दिलेले एक महान आणि चिरस्थायी योगदान आहे. त्यांनी भारताला केवळ एक संविधान दिले नाही, तर सामाजिक न्याय आणि समानतेवर आधारित एका प्रगतशील समाजाची पायाभरणी केली.