ब्रिटीश ईस्ट इंडिया कंपनीची स्थापना अनेक घटकांनी एकत्रितपणे झाली. त्यापैकी काही प्रमुख घटक खालीलप्रमाणे आहेत:

1. व्यापार आणि नफा: युरोपियन राष्ट्रांना पूर्वेकडील देशांशी व्यापार करून प्रचंड नफा कमवायचा होता. मसाल्याचे पदार्थ, रेशीम, चहा आणि इतर मौल्यवान वस्तूंची युरोपमध्ये खूप मागणी होती.
2. साम्राज्यवादी महत्वाकांक्षा: युरोपातील राज्यांना आपले साम्राज्य वाढवायचे होते आणि त्यासाठी पूर्वेकडील बाजारपेठांवर नियंत्रण मिळवणे आवश्यक होते.
3. स्पर्धा: इंग्लंडला इतर युरोपीय देशांशी (जसे की पोर्तुगाल आणि स्पेन) स्पर्धा करायची होती, जे आधीच पूर्वेकडील व्यापार मार्गांवर वर्चस्व गाजवत होते.
4. joint-stock company: ईस्ट इंडिया कंपनी ही एक 'जॉइंट-स्टॉक कंपनी' होती, म्हणजे अनेक गुंतवणूकदार एकत्र येऊन कंपनीत पैसे गुंतवत होते. त्यामुळे मोठे भांडवल उभारणे शक्य झाले.
5. राजकीय परिस्थिती: १६०० च्या सुमारास इंग्लंडमध्ये राजकीय स्थिरता होती, ज्यामुळे ब्रिटीश सरकारला कंपनीला पाठिंबा देणे सोपे झाले.

या पार्श्वभूमीमुळे ३१ डिसेंबर १६०० रोजी ब्रिटीश ईस्ट इंडिया कंपनीची स्थापना झाली, ज्याने पुढील काही वर्षांत भारताच्या इतिहासाला एक नवीन वळण दिले.