नियोजन आयोगाच्या कृषी उत्पादन वाढी संदर्भातील माहिती खालीलप्रमाणे:

नियोजन आयोगाची भूमिका:

• नियोजन आयोग (आता नीती आयोग) भारतातील कृषी विकासाला चालना देण्यासाठी धोरणे आणि योजना तयार करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावत असे.
• आयोगाचे मुख्य उद्दिष्ट कृषी उत्पादन वाढवणे, ग्रामीण भागाचा विकास करणे आणि शेतकऱ्यांचे जीवनमान सुधारणे हे होते.

कृषी उत्पादन वाढीसाठी उपाय:

1. सिंचन क्षमता वाढवणे:
• जास्तीत जास्त शेतजमिनीला सिंचनाखाली आणण्यासाठी उपाययोजना करणे.
• नवीन सिंचन प्रकल्प सुरू करणे आणि जुन्या प्रकल्पांचे आधुनिकीकरण करणे.
2. उच्च उत्पादन देणाऱ्या वाणांचा (High Yielding Varieties) वापर:
• अधिक उत्पादन देणाऱ्या बियाण्यांचा वापर करणे.
• संशोधन आणि विकास (R&D) द्वारे नवीन वाण विकसित करणे.
3. खतांचा आणि कीटकनाशकांचा योग्य वापर:
• माती परीक्षण करून खतांचा संतुलित वापर करणे.
• एकात्मिक कीड व्यवस्थापनाचा (Integrated Pest Management) अवलंब करणे.
4. कृषी पतपुरवठा वाढवणे:
• शेतकऱ्यांना सहज आणि स्वस्त दरात कर्ज उपलब्ध करून देणे.
• नाबार्ड (NABARD) सारख्या संस्थांच्या माध्यमातून ग्रामीण भागातील पतपुरवठा वाढवणे.
5. कृषी संशोधन आणि शिक्षण:
• कृषी विद्यापीठे आणि संशोधन संस्थांना प्रोत्साहन देणे.
• नवीन तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचवणे.
6. बाजारपेठ सुधारणा:
• कृषी उत्पादनासाठी चांगल्या बाजारपेठा विकसित करणे.
• शेतकऱ्यांना त्यांच्या मालाला योग्य भाव मिळवून देण्यासाठी उपाय करणे.

Government Schemes:

• राष्ट्रीय अन्न सुरक्षा अभियान (National Food Security Mission): हे अभियान अन्नधान्याचे उत्पादन वाढवण्यासाठी सुरू करण्यात आले. NFSM
• प्रधानमंत्री कृषी सिंचन योजना (Pradhan Mantri Krishi Sinchayee Yojana): सिंचनाखालील क्षेत्र वाढवणे आणि पाण्याची कार्यक्षम वापर सुनिश्चित करणे हे या योजनेचे उद्दिष्ट आहे. PMKSY

संदर्भ:

• Ministry of Agriculture & Farmers Welfare agricoop.nic.in