अर्थशास्त्र

व्याज दर काढण्यासाठी, आपण दोन्ही ठेवींवरील साधे व्याज (Simple Interest) एकत्रित करू आणि एकूण मिळालेल्या व्याजाशी त्याची तुलना करू.

साध्या व्याजाचे सूत्र आहे: व्याज = (मुद्दल × दर × मुदत) / 100

पहिली ठेव:

• मुद्दल (P1) = 3600 रुपये
• मुदत (T1) = 3 वर्षे
• दर (R) = ? (समान दर)

पहिल्या ठेवीवरील व्याज (SI1) = (3600 × R × 3) / 100 = 10800R / 100 = 108R

दुसरी ठेव:

• मुद्दल (P2) = 4500 रुपये
• मुदत (T2) = 5 वर्षे
• दर (R) = ? (समान दर)

दुसऱ्या ठेवीवरील व्याज (SI2) = (4500 × R × 5) / 100 = 22500R / 100 = 225R

एकूण मिळालेले व्याज:

एकूण व्याज = SI1 + SI2

2664 = 108R + 225R

2664 = 333R

आता, R साठी सोडवू:

R = 2664 / 333

R = 8

म्हणून, व्याजाचा दर 8% आहे.

PhonePe आणि Google Pay वरून पैसे कमवण्याचे अनेक मार्ग आहेत, ज्यात प्रामुख्याने कॅशबॅक, रेफरल कार्यक्रम आणि विविध ऑफर्सचा समावेश आहे.

Google Pay वरून पैसे कसे कमवायचे:

• स्क्रॅच कार्ड आणि रिवॉर्ड्स: तुम्ही पैसे पाठवल्यास किंवा प्राप्त केल्यास, तसेच मोबाईल रिचार्ज, बिल भरणे किंवा इतर व्यवहार पूर्ण केल्यास Google Pay तुम्हाला स्क्रॅच कार्ड्स आणि इतर रिवॉर्ड्स (कॅशबॅक किंवा व्हाउचर) देते. हे रिवॉर्ड्स ₹1,00,000 पर्यंत असू शकतात, पण सामान्यतः ₹5-₹50 किंवा ₹21 सारख्या लहान रकमा विशिष्ट ऑफर्ससाठी दिल्या जातात.
• रेफरल कार्यक्रम: तुम्ही नवीन वापरकर्त्यांना Google Pay वर आमंत्रित करू शकता. जेव्हा आमंत्रित वापरकर्ता तुमच्या युनिक कोड/लिंकचा वापर करून ॲप इंस्टॉल करतो आणि त्याचे पहिले पेमेंट करतो, तेव्हा तुम्हाला आणि नवीन वापरकर्त्याला दोघांनाही रिवॉर्ड मिळतो (उदा. रेफरल देणाऱ्याला ₹51, ₹21, ₹201 किंवा ₹301, तर नवीन वापरकर्त्याला ₹21 किंवा ₹51).
• विशेष ऑफर्स आणि प्रमोशन्स: Google Pay मध्ये मोबाईल रिचार्ज, बिल पेमेंट, व्यापारी व्यवहार आणि इतर अनेक व्यवहारांवर कॅशबॅक किंवा व्हाउचर मिळवण्याच्या ऑफर्स असतात.
• फ्लेक्स बाय Google Pay: ही Google Pay मधील एक क्रेडिट कार्ड सुविधा आहे, जिथे तुम्ही क्रेडिट कार्डसाठी अर्ज करू शकता आणि व्यवहारांवर रिवॉर्ड्स मिळवू शकता.

PhonePe वरून पैसे कसे कमवायचे:

• रेफर आणि अर्न कार्यक्रम: Google Pay प्रमाणेच, PhonePe तुम्हाला मित्र आणि कुटुंबाला ॲपमध्ये सामील होण्यासाठी आमंत्रित केल्यास कॅशबॅक (उदा. ₹100, ₹200, किंवा ₹1000 पर्यंत) देते. नवीन वापरकर्त्याने त्याचा पहिला UPI व्यवहार केल्यानंतर रेफरल देणाऱ्याला आणि रेफरल मिळालेल्या व्यक्तीला रिवॉर्ड मिळतो.
• कॅशबॅक ऑफर्स: PhonePe मोबाईल रिचार्ज, बिल पेमेंट आणि भागीदार ॲप्स (उदा. Dominos, OYO Rooms, Flipkart, Zomato) वरील पेमेंटवर कॅशबॅक देते.
• गिफ्ट व्हाउचर: तुम्ही इतर ॲप्लिकेशन्ससाठी PhonePe वरून गिफ्ट व्हाउचर खरेदी करून कमिशन मिळवू शकता.
• आर्थिक सेवा: PhonePe म्युच्युअल फंड आणि विमा (उदा. बाईक विमा) सारख्या सुविधा पुरवते. हे थेट पैसे कमवण्याचे मार्ग नसले तरी, म्युच्युअल फंडमध्ये गुंतवणूक करून किंवा विम्यात सवलत मिळवून तुम्ही पैसे वाचवू किंवा वाढवू शकता.
• सर्वेक्षणे: "द पॅनेल स्टेशन" सारख्या काही सहकार्यांमुळे वापरकर्ते सर्वेक्षण पूर्ण करून PhonePe व्हाउचर मिळवू शकतात.

कॅशबॅक आणि रेफरल रिवॉर्ड्स सामान्यतः तुमच्या लिंक केलेल्या बँक खात्यात किंवा PhonePe/Google Pay गिफ्ट कार्ड/वॉलेटमध्ये जमा होतात. ऑफर्स आणि त्यांची पात्रता संबंधित प्लॅटफॉर्मच्या अटी व शर्तींवर अवलंबून असते आणि त्या बदलू शकतात.

समहक्क भाग (Equity Shares) म्हणजे काय?

समहक्क भाग (Equity Shares) म्हणजे कंपनीच्या भांडवलाचा एक भाग जो कंपनीमध्ये मालकी दर्शवतो. हे भागधारक कंपनीचे खरे मालक मानले जातात. समहक्क भागधारकांना कंपनीच्या नफ्यातील हिस्सा (लाभांश) मिळतो, परंतु तो निश्चित नसतो आणि कंपनीच्या कामगिरीवर अवलंबून असतो. कंपनीला नफा झाल्यास लाभांश दिला जातो, अन्यथा नाही. तसेच, त्यांना कंपनीच्या व्यवस्थापनात भाग घेण्याचा आणि मतदानाचा अधिकार असतो.

समहक्क भागांची वैशिष्ट्ये:

• मालकी हक्क (Ownership): समहक्क भागधारक हे कंपनीचे खरे मालक असतात. त्यांना कंपनीच्या मालमत्तेवर आणि नफ्यावर अंतिम हक्क असतो.
• स्थिर उत्पन्न नाही (No Fixed Income): समहक्क भागधारकांना मिळणारा लाभांश (Dividend) हा निश्चित नसतो. कंपनीच्या नफ्यावर आणि संचालक मंडळाच्या निर्णयावर तो अवलंबून असतो. नफा झाल्यास लाभांश मिळतो, अन्यथा नाही.
• जोखीम (Risk): समहक्क भागांमध्ये गुंतवणूक करणे हे अधिक जोखमीचे असते, कारण त्यांना लाभांश निश्चित नसतो आणि कंपनीचे नुकसान झाल्यास किंवा दिवाळे निघाल्यास त्यांना पैसे परत मिळण्याचा क्रम सगळ्यात शेवटी असतो.
• नियंत्रण आणि मतदान अधिकार (Control and Voting Rights): समहक्क भागधारकांना कंपनीच्या वार्षिक सर्वसाधारण सभेत (Annual General Meeting) मतदानाचा अधिकार असतो. यामुळे त्यांना कंपनीच्या व्यवस्थापन आणि धोरणांवर नियंत्रण ठेवता येते.
• शेष हक्क (Residual Claim): कंपनीचे दिवाळे निघाल्यास किंवा ती बंद पडल्यास, सर्व कर्जदार (Creditors) आणि अग्रहक्क भागधारकांना (Preference Shareholders) पैसे दिल्यानंतर, उरलेली रक्कम समहक्क भागधारकांना मिळते.
• भागभांडवलाची परतफेड (Repayment of Capital): समहक्क भागांचे भांडवल कंपनीच्या अस्तित्वात असेपर्यंत परत केले जात नाही. केवळ कंपनी बंद पडल्यास किंवा दिवाळे निघाल्यासच परतफेड केली जाते.
• हक्क भाग (Right Shares): जेव्हा कंपनीला नवीन भाग काढायचे असतात, तेव्हा विद्यमान समहक्क भागधारकांना ते भाग खरेदी करण्याचा पहिला हक्क असतो. त्यांना हे भाग बाजारभावापेक्षा कमी दरात मिळू शकतात.
• बोनस भाग (Bonus Shares): जेव्हा कंपनीला मोठा नफा होतो आणि तिला तो नफा रोख स्वरूपात लाभांश म्हणून वाटायचा नसतो, तेव्हा कंपनी आपल्या भागधारकांना बोनस भाग (अतिरिक्त भाग) विनामूल्य देते.
• भाग हस्तांतरणीयता (Transferability of Shares): समहक्क भाग बाजारात (Stock Market) सहजपणे खरेदी-विक्री करता येतात, त्यामुळे ते सहज हस्तांतरणीय असतात.
• गुंतवणुकीच्या मूल्याची वाढ (Capital Appreciation): कंपनीची वाढ आणि नफा वाढल्यास, समहक्क भागांच्या बाजार मूल्यामध्ये वाढ होते, ज्यामुळे भागधारकांना भांडवली लाभ (Capital Gain) मिळतो.

स्पर्धा सामान्यतः नवीन संधी निर्माण करते आणि बाजारपेठेत किंवा इतर क्षेत्रांमध्ये जागा भरते, ज्यामुळे प्रगती आणि विकास होतो. मात्र, काही विशिष्ट परिस्थितीत, तीव्र स्पर्धेमुळे 'रिकामी जागा' (void/gap) निर्माण होण्याची शक्यता असते.

उदाहरणार्थ:

• व्यवसाय क्षेत्रात: जेव्हा अनेक कंपन्या एकाच बाजारपेठेत तीव्र स्पर्धा करतात, तेव्हा काही कमकुवत कंपन्या किंवा ज्यांना नवीन आव्हानांना सामोरे जाणे शक्य होत नाही, त्या बाजारातून बाहेर पडू शकतात. अशा परिस्थितीत, त्यांच्या निघून जाण्यामुळे ग्राहक सेवा, उत्पादनांची उपलब्धता किंवा विशिष्ट बाजारपेठेत 'पोकळी' (void) निर्माण होऊ शकते, जी नंतर इतर कंपन्या भरून काढतात. ही 'रिकामी जागा' नवीन उद्योजकांसाठी किंवा विद्यमान कंपन्यांसाठी संधी बनू शकते.
• राजकीय क्षेत्रात: जेव्हा राजकीय पक्षांमध्ये तीव्र स्पर्धा होते आणि एखादा प्रमुख पक्ष किंवा नेता आपले स्थान गमावतो, तेव्हा एक 'सत्ता पोकळी' (power vacuum) निर्माण होऊ शकते, ज्यामुळे अस्थिरता निर्माण होऊ शकते किंवा नवीन नेतृत्वाला संधी मिळू शकते.

म्हणून, स्पर्धा थेट 'रिकामी जागा' निर्माण करत नसली तरी, तिच्या अप्रत्यक्ष परिणामांमुळे काही क्षेत्रांमध्ये तात्पुरती किंवा संधी म्हणून पाहिली जाणारी 'पोकळी' निर्माण होऊ शकते.

किसान क्रेडिट कार्ड (KCC) योजनेअंतर्गत शेतीशी संबंधित विविध प्रकारची कर्ज प्रकरणे उपलब्ध आहेत. या योजनेचा मुख्य उद्देश शेतकऱ्यांना शेती आणि संबंधित कामांसाठी वेळेवर आणि सोप्या अटींवर कर्ज उपलब्ध करून देणे हा आहे.

केसीसी अंतर्गत खालील प्रकारची कर्ज प्रकरणे होतात:

• अल्पकालीन पीक कर्ज: यामध्ये पिकांच्या लागवडीसाठी लागणारे बियाणे, खते, कीटकनाशके आणि मशागतीसाठीच्या खर्चाचा समावेश असतो.
• कापणीनंतरचे खर्च: यामध्ये पिकाची कापणी झाल्यानंतर येणारे खर्च, जसे की पिकाची साठवणूक आणि वाहतूक यांसाठी कर्ज उपलब्ध असते.
• घरगुती गरजा: शेतकऱ्यांच्या कुटुंबाच्या दैनंदिन गरजा पूर्ण करण्यासाठी देखील कर्ज मिळते, जेणेकरून त्यांना आर्थिक ताण येऊ नये.
• शेतीची दुरुस्ती आणि देखभाल: शेतीची उपकरणे आणि यंत्रसामग्री यांच्या दुरुस्तीसाठी आणि देखभालीसाठी लागणारा खर्च या कर्जामधून भागवला जातो.
• पशुधन आणि मत्स्यपालन: 2019 पासून, या योजनेत पशुपालन, डेअरी आणि मत्स्यपालनासाठी लागणाऱ्या खर्चासाठी देखील कर्ज उपलब्ध करून देण्यात आले आहे.
• शेती संलग्न उद्योगांसाठी खेळते भांडवल (Working Capital): शेतीशी संबंधित इतर व्यवसायांसाठी, जसे की कुक्कुटपालन, रेशीम उद्योग इत्यादींसाठी लागणारे खेळते भांडवल याअंतर्गत मिळते.
• मुदत कर्ज (Term Loan): यामध्ये ट्रॅक्टर, सिंचन सुविधा, शेतीची नवीन उपकरणे खरेदी करणे किंवा जमीन विकास यांसारख्या दीर्घकालीन गुंतवणुकीसाठी कर्ज दिले जाते.
• उत्पादन मार्केटिंग कर्ज: शेतमाल बाजारात विकेपर्यंतच्या खर्चासाठी हे कर्ज दिले जाते.

केसीसी कार्डद्वारे शेतकरी एटीएममधून पैसे काढू शकतात आणि याचा वापर डेबिट कार्डसारखा होतो. सरकार या योजनेत वेळेवर कर्ज परतफेड करणाऱ्या शेतकऱ्यांना व्याजात 2% आणि अतिरिक्त 3% सूट देते, ज्यामुळे प्रभावी व्याजदर 4% पर्यंत येतो.

नाही, आपण सोनं विकताना (वैयक्तिकरित्या) आपल्याला जीएसटी परत मिळत नाही किंवा आपण जीएसटी आकारत नाही.

यामागील कारण खालीलप्रमाणे आहे:

• सोनं खरेदी करताना: जेव्हा आपण सोनं खरेदी करता, तेव्हा दुकानातून (नोंदणीकृत व्यापारी) ते खरेदी करत असल्याने, आपल्याला ३% वस्तू व सेवा कर (GST) भरावा लागतो. हा कर थेट सरकारकडे जातो.
• सोनं विकताना (एका सामान्य व्यक्तीद्वारे): जेव्हा आपण जुनं सोनं सोनाराला विकता, तेव्हा सोनार (जो एक नोंदणीकृत व्यापारी आहे) हे सोनं आपल्याकडून खरेदी करतो. अशा व्यवहारांवर 'रिव्हर्स चार्ज मेकॅनिझम' (Reverse Charge Mechanism - RCM) लागू होतो. याचा अर्थ असा की, सोनं खरेदी करणारा सोनार, आपल्याऐवजी, त्या सोन्यावर लागू होणारा जीएसटी सरकारला भरण्यास जबाबदार असतो. आपल्याला फक्त आपल्या सोन्याची किंमत मिळते. आपल्याला जीएसटी परत मिळत नाही कारण आपण जीएसटी गोळा करत नाही किंवा तो सरकारला भरत नाही.

थोडक्यात सांगायचे तर, आपण ग्राहक म्हणून सोनं विकत घेताना जीएसटी भरता, पण विकताना (जर आपण व्यावसायिक नसून एक सामान्य व्यक्ती असाल) आपल्याला जीएसटी मिळत नाही; तो सोनार आपल्या खरेदीवर सरकारला भरतो.