समस्या
कृषी
कृषी अर्थशास्त्र
अर्थशास्त्र
कृषी अर्थशास्त्र म्हणजे काय? भारतीय अर्थव्यवस्थेत कृषीचे महत्त्व सांगून कृषीच्या समस्या कोणत्या आहेत?
2 उत्तरे
2
answers
कृषी अर्थशास्त्र म्हणजे काय? भारतीय अर्थव्यवस्थेत कृषीचे महत्त्व सांगून कृषीच्या समस्या कोणत्या आहेत?
1
Answer link
कृषिव्यवसायाची वैशिष्ट्ये व गरजा लक्षात घेऊन उपलब्ध शास्त्रीय ज्ञानाचा प्रत्यक्ष कृषिकर्मात उपयोग करून शास्त्रीय पद्धतीने निर्णय कसे घ्यावेत व ते अंमलात कसे आणावेत, याचा विचार करणारे जे शास्त्र, त्याला 'कृषिव्यवस्थापन शास्त्र' म्हणतात.
कृषीचे महत्व
भारतीय जनतेच्या उदरनिर्वाहाचे सर्वात मोठे क्षेत्र म्हणजे कृषी होय. देशाच्या अर्थव्यवस्थेच्या भांडवल निर्मितीत कृषी क्षेत्राचा वाटा 1950-51 मध्ये 17.7 टक्के होता तो 2016-17 मध्ये 15.5 टक्के झाला आहे. कृषी क्षेत्र भारतातील सर्वात मोठे मुक्त खाजगी क्षेत्र आहे. तसेच सर्वात मोठे व असंघटित क्षेत्र आहे.
0
Answer link
नक्कीच, कृषी अर्थशास्त्र, भारतीय अर्थव्यवस्थेतील कृषीचे महत्त्व आणि कृषी क्षेत्रातील समस्यांविषयी माहिती खालीलप्रमाणे:
कृषी अर्थशास्त्र:
कृषी अर्थशास्त्र हे अर्थशास्त्र आणि कृषी विज्ञान यांचा एक भाग आहे. हे शेती उत्पादन, वितरण आणि व्यवस्थापनाचा अभ्यास करते. यात जमिनीचा वापर, मशागत, जलव्यवस्थापन, पशुपालन आणि कृषी उत्पादनांच्या विपणनासारख्या विषयांचा समावेश होतो.
भारतीय अर्थव्यवस्थेत कृषीचे महत्त्व:
- रोजगार: कृषी क्षेत्र भारतातील सर्वात मोठ्या रोजगार क्षेत्रांपैकी एक आहे. आजही निम्म्याहून अधिक लोकसंख्या उपजीविकेसाठी शेतीवर अवलंबून आहे.
- GDP मध्ये योगदान: भारतीय अर्थव्यवस्थेच्या सकल राष्ट्रीय उत्पादनात (GDP) कृषी क्षेत्राचा मोठा वाटा आहे.
- अन्न सुरक्षा: देशातील नागरिकांसाठी अन्न सुरक्षा सुनिश्चित करण्यासाठी कृषी उत्पादन महत्त्वाचे आहे.
- उद्योग: अनेक उद्योगांसाठी कृषी क्षेत्र कच्चा माल पुरवते. साखर, कापड, तेल आणि अन्न प्रक्रिया उद्योग मोठ्या प्रमाणावर शेतीवर अवलंबून आहेत.
- निर्यात: भारत कृषी उत्पादनांचा एक महत्त्वाचा निर्यातदार देश आहे. चहा, कॉफी, मसाले, तांदूळ आणि सी-फूड्सच्या निर्यातीतून देशाला चांगले उत्पन्न मिळते.
कृषी क्षेत्रातील समस्या:
- सिंचनाचा अभाव: भारतातील शेती मोठ्या प्रमाणात मान्सूनवर अवलंबून आहे. अपुऱ्या सिंचनामुळे अनेकदा दुष्काळ आणि पिकांचे नुकसान होते.
- लहान शेतजमीन: अनेक शेतकऱ्यांकडे लहान शेतजमीन असल्यामुळे उत्पादन आणि उत्पादकता कमी होते.
- जुनीtechnज्ञान: अजूनही अनेक शेतकरी जुन्या पद्धतीने शेती करतात, ज्यामुळे उत्पादन कमी होते.
- कर्जबाजारीपणा: गरीब शेतकरी अनेकदा कर्जाच्या डोंगराखाली दबलेले असतात, ज्यामुळे त्यांची आर्थिक स्थिती आणखी बिकट होते.
- बाजारपेठेचा अभाव: शेतकऱ्यांना त्यांच्या উৎপাদিত मालासाठी योग्य बाजारपेठ उपलब्ध होत नाही, त्यामुळे त्यांना कमी किमतीत माल विकावा लागतो.
- हवामान बदल: अनियमित पाऊस, अतिवृष्टी आणि दुष्काळ यांसारख्या हवामान बदलांमुळे शेतीचे मोठे नुकसान होते.