जागतिक लिखित साधने

प्राचीन लिखित साधनांमध्ये मुख्यत्वे कोरीव लेखांचा समावेश होतो. हे बहुतेक लेख दगडांवर अथवा विटांवर कोरलेले असून हायरोग्‍लिफिक, क्यूनिफॉर्म, ब्राह्मी, खरोष्ठी वगैरे लिप्यांत ते आहेत. काही लेख पपायरसेवर (ईजिप्त) लिहिलेले आहेत. बहुसंख्य लेख मृतांच्या स्मरणार्थ किंवा अर्पणार्थ कोरले गेलेले आढळतात. मात्र काही लेखांमधून विधिसंहिता (हामुराबीची संहिता) किंवा लष्करी दिग्विजयांचे वर्णन (फेअरो राजांचे पराक्रम) ह्याही गोष्टी आढळतात. लिखित साधनांमध्ये विधिसंहिता, प्राचीन काव्ये, राज्यांच्या जंत्री, वीरकथा, दानपत्रे इ. महत्त्वाचे असून इतिहासलेखनास त्यांचा फार उपयोग झाला आहे. मात्र ह्या साधनांचा उपयोग अत्यंत काळजीपूर्वक करावा लागतो. शिवाय कालानुक्रमाची संगती लावणे हे परिश्रमाचे काम आहे. कारण बहुतेक लेखन दंतकथा व पौराणिक कथांनी युक्त असते आणि त्यांवर धर्माचे वर्चस्व आढळते. तथापि तत्कालीन धार्मिक वा सामाजिक अंगांची माहिती त्यांतून मिळते.

लिखित साधने म्हणजे इतिहासाच्या अभ्यासासाठी वापरले जाणारेdocuments आणि records. यात छापील आणि हस्तलिखित अशा दोन्ही प्रकारच्या साधनांचा समावेश होतो.

लिखित साधनांमध्ये खालील गोष्टींचा समावेश होतो:

• पुस्तके: विविध विषयांवरील पुस्तके.
• वृत्तपत्रे: त्यावेळच्या बातम्या आणि समसामयिक घटनांची माहिती देणारी दैनिक वृत्तपत्रे.
• नियतकालिके: विशिष्ट विषयांवर आधारित मासिक, त्रैमासिक किंवा वार्षिक प्रकाशने.
• सरकारी कागदपत्रे: सरकारद्वारे तयार केलेले अहवाल, कायदे आणि नियम.
• खाजगी पत्रव्यवहार: व्यक्तींमधील पत्रव्यवहार, ज्यामुळे त्यावेळच्या सामाजिक आणि वैयक्तिक जीवनाची माहिती मिळते.
• दैनंदिनी (डायरी): व्यक्तींनी रोजच्या जीवनातील नोंदी ठेवलेल्या डायऱ्या.
• चरित्र आणि आत्मचरित्र: थोर व्यक्तींच्या जीवनावर आधारित पुस्तके आणि त्यांनी स्वतः लिहिलेली আত্মचरित्रे.

या साधनांचा उपयोग करून इतिहासकार भूतकाळातील घटना, सामाजिक रचना, आर्थिक परिस्थिती आणि राजकीय विचार समजून घेण्याचा प्रयत्न करतात.