वराहमिहिर हे प्राचीन भारताच्या महान खगोलशास्त्रज्ञांपैकी आणि गणितज्ञांपैकी एक होते. त्यांनी खगोलशास्त्र, फलज्योतिष आणि गणित या क्षेत्रांत महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. त्यांचे खगोलशास्त्रातील प्रमुख योगदान खालीलप्रमाणे आहे:

• पंचसिद्धांतिका (Panchasiddhantika):

  हे त्यांचे सर्वात महत्त्वाचे खगोलशास्त्रीय कार्य आहे. या ग्रंथात त्यांनी त्या काळातील पाच प्रमुख खगोलशास्त्रीय सिद्धांत (सूर्य सिद्धांत, पौलिश सिद्धांत, रोमक सिद्धांत, वसिष्ठ सिद्धांत आणि पैतामह सिद्धांत) यांचे संकलन, तुलना आणि विश्लेषण केले आहे. हे पुस्तक प्राचीन भारतीय खगोलशास्त्राचे एक महत्त्वपूर्ण विश्वकोश मानले जाते. त्यांनी प्रत्येक सिद्धांताच्या मर्यादा आणि अचूकता यावर प्रकाश टाकला.

• ग्रहणांचे भाकीत आणि ग्रहांची गती:

  वराहमिहिर यांनी ग्रहणांचे (सूर्यग्रहण आणि चंद्रग्रहण) अचूक भाकीत करण्याच्या पद्धती विकसित केल्या. त्यांनी ग्रहांच्या गती, त्यांची स्थिती आणि त्यांच्या परिक्रमा काळाच्या गणनेसाठी नियम आणि सूत्रे दिली. त्यांनी अयनांशावर (precession of the equinoxes) देखील अभ्यास केला आणि त्याची गणना करण्याचा प्रयत्न केला.

• त्रिकोणमिती आणि गणित:

  खगोलशास्त्रीय गणनांसाठी आवश्यक असलेल्या त्रिकोणमिती (Trigonometry) मध्येही त्यांनी योगदान दिले. त्यांनी ज्या (sine) सारण्यांचा वापर केला आणि त्या अधिक अचूक बनवण्याचा प्रयत्न केला, ज्यामुळे खगोलशास्त्रीय निरीक्षणांची अचूकता वाढली.

• बृहत्संहिता:

  जरी 'बृहत्संहिता' हा फलज्योतिषावर आधारित ग्रंथ असला तरी, यात अनेक खगोलशास्त्रीय निरीक्षणे आणि सिद्धांतांचा समावेश आहे. यात ग्रह, तारे, हवामान, नैसर्गिक आपत्त्या आणि त्यावरील खगोलशास्त्रीय परिणामांबद्दल माहिती दिली आहे. या ग्रंथात खगोलशास्त्रीय निरीक्षणांवर आधारित हवामानाचा अंदाज, भूकंप आणि इतर नैसर्गिक घटनांची चर्चा केली आहे.

• भारतीय आणि ग्रीक खगोलशास्त्राचे संश्लेषण:

  वराहमिहिर यांनी भारतीय खगोलशास्त्रीय परंपरांसोबतच ग्रीक (यवन) खगोलशास्त्रातील ज्ञानाचाही अभ्यास केला आणि या दोन्ही विचारसरणींचे त्यांच्या कार्यात संश्लेषण केले. त्यांच्या 'रोमक सिद्धांत' आणि 'पौलिश सिद्धांत' यामध्ये ग्रीक प्रभावाची चिन्हे स्पष्ट दिसतात.

थोडक्यात, वराहमिहिर यांनी केवळ खगोलशास्त्राच्या सिद्धांतांचे संकलनच केले नाही, तर त्यात स्वतःचे योगदान देऊन त्याला अधिक समृद्ध केले. त्यांचे कार्य पुढील अनेक शतकांसाठी भारतीय खगोलशास्त्रज्ञांसाठी मार्गदर्शक ठरले.