भारतीय आकाशवाणी (ऑल इंडिया रेडिओ - AIR) ही भारतातील सार्वजनिक रेडिओ प्रसारक संस्था आहे. स्वातंत्र्यपूर्व काळापासून ते आजपर्यंत देशाच्या सामाजिक, सांस्कृतिक आणि माहिती क्षेत्रात तिने महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे. तिची वाटचाल खालीलप्रमाणे आहे:

• सुरुवात (1920 चे दशक): भारतात रेडिओ प्रसारणाची सुरुवात 1920 च्या दशकात काही खासगी रेडिओ क्लब आणि ब्रिटिश इंडिया ब्रॉडकास्टिंग कंपनी (BIBC) ने केली. 1927 मध्ये मुंबई आणि कलकत्ता येथे पहिले रेडिओ स्टेशन सुरू झाले.
• इंडियन स्टेट ब्रॉडकास्टिंग सर्व्हिस (1930): 1930 मध्ये भारत सरकारने रेडिओ सेवांचे राष्ट्रीयीकरण करून 'इंडियन स्टेट ब्रॉडकास्टिंग सर्व्हिस' (ISBS) ची स्थापना केली.
• 'ऑल इंडिया रेडिओ' ची स्थापना (1936): 8 जून 1936 रोजी ISBS चे नाव बदलून 'ऑल इंडिया रेडिओ' (All India Radio - AIR) असे ठेवण्यात आले. यानंतर, 1957 मध्ये याला अधिकृतपणे 'आकाशवाणी' असे नाव देण्यात आले.
• स्वातंत्र्योत्तर विस्तार: स्वातंत्र्यानंतर आकाशवाणीने शिक्षण, माहिती आणि मनोरंजनाचे एक शक्तिशाली माध्यम म्हणून काम केले. पंचवार्षिक योजनांमध्ये याचा मोठ्या प्रमाणावर विस्तार झाला, अनेक नवीन रेडिओ स्टेशन्स आणि विविध भाषांमध्ये कार्यक्रम सुरू झाले.
• राष्ट्रीय एकात्मतेचे साधन: आकाशवाणीने ग्रामीण भागांपर्यंत पोहोचून कृषीविषयक माहिती, बातम्या, सांस्कृतिक कार्यक्रम आणि सामाजिक संदेश प्रसारित करून राष्ट्रीय एकात्मता आणि विकासात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले.
• कार्यक्रम आणि सेवा:
  • बातम्या आणि चालू घडामोडी: देशा-विदेशातील अचूक आणि निष्पक्ष बातम्या पुरवण्यात आकाशवाणीची भूमिका महत्त्वाची राहिली आहे.
  • शैक्षणिक कार्यक्रम: शाळा, महाविद्यालये आणि कृषी क्षेत्रासाठी अनेक शैक्षणिक कार्यक्रम प्रसारित केले जातात.
  • मनोरंजन: विविध भारतीय भाषांमधील संगीत, नाटक, कथा आणि एफएम गोल्ड, एफएम रेनबो सारख्या वाहिन्यांमधून मनोरंजन पुरवले जाते.
  • जनजागृती: आरोग्य, स्वच्छता, कुटुंब नियोजन यांसारख्या सामाजिक विषयांवर जनजागृती केली जाते.
• आधुनिकीकरण: दूरदर्शनची सुरुवात होईपर्यंत आकाशवाणी हे एकमेव प्रमुख इलेक्ट्रॉनिक माध्यम होते. नंतर एफएम (FM) सेवांचा विस्तार, डिजिटल ऑडिओ ब्रॉडकास्टिंग (DAB) आणि इंटरनेट रेडिओमुळे आकाशवाणीने आधुनिक तंत्रज्ञानाचा स्वीकार केला.
• सद्यस्थिती: आज आकाशवाणी हे 'प्रसार भारती' अंतर्गत काम करते आणि भारतातील सर्वात व्यापक माध्यम नेटवर्कपैकी एक आहे. ते 23 भाषांमध्ये आणि 179 बोलीभाषांमध्ये कार्यक्रम प्रसारित करते, ज्यामुळे ते आजही कोट्यवधी लोकांपर्यंत पोहोचणारे महत्त्वाचे माध्यम आहे.