बलुतेदारी व्यवस्था ही महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागातील एक पारंपरिक सामाजिक आणि आर्थिक व्यवस्था होती. या व्यवस्थेची प्रमुख वैशिष्ट्ये खालीलप्रमाणे आहेत:

• वंशपरंपरागत व्यवसाय (Hereditary Occupations): बलुतेदारी व्यवस्थेत प्रत्येक बलुतेदाराचा व्यवसाय ठरलेला आणि वंशपरंपरागत होता. उदा. कुंभार मातीची भांडी बनवणे, लोहार शेतीची अवजारे दुरुस्त करणे, चांभार चामड्याचे काम करणे, न्हावी केस कापणे इत्यादी. हे व्यवसाय एका पिढीकडून दुसऱ्या पिढीकडे जात असत.
• सेवा विनिमय (Service Exchange): बलुतेदार आपल्या सेवा गावातील शेतकऱ्यांना आणि इतर लोकांना पुरवत असत. या सेवांच्या बदल्यात त्यांना रोख पैसे न मिळता, हंगामाच्या वेळी धान्य (बलुता) किंवा शेतीतील उत्पादनाचा काही भाग मिळत असे. याला 'बलुता' असे म्हणत.
• गाव-केंद्रित अर्थव्यवस्था (Village-Centric Economy): ही व्यवस्था गावाच्या गरजा पूर्ण करण्यावर आधारित होती. गावातील लोकांना आवश्यक असलेल्या बहुतेक वस्तू आणि सेवा गावातील बलुतेदारांकडूनच मिळत असत, ज्यामुळे गाव स्वयंपूर्ण बनत असे.
• सामाजिक संबंध आणि स्थैर्य (Social Relations and Stability): बलुतेदारीमुळे गावातील विविध घटकांमध्ये दीर्घकाळ टिकणारे सामाजिक आणि आर्थिक संबंध निर्माण झाले होते. यामुळे ग्रामीण समाजात एक प्रकारची स्थिरता आणि एकोपा टिकून राहत असे. प्रत्येक बलुतेदाराचे गावातील स्थान निश्चित होते.
• विशिष्ट अधिकार आणि कर्तव्ये (Specific Rights and Duties): प्रत्येक बलुतेदाराला त्याच्या व्यवसायानुसार काही विशिष्ट अधिकार आणि कर्तव्ये होती. त्यांना त्यांच्या कामासाठी निश्चित मोबदला (बलुता) मिळत असे आणि त्याबदल्यात त्यांनी गावातील लोकांना सेवा पुरवणे अपेक्षित होते.
• जातिव्यवस्थेशी संबंध (Connection with Caste System): बलुतेदारी व्यवस्था ही तत्कालीन जातिव्यवस्थेशी जवळून जोडलेली होती. विशिष्ट जातींमधील लोकच विशिष्ट प्रकारचे बलुतेदार म्हणून काम करत असत. यामुळे समाजातील व्यवसाय आणि जातींचे स्थान निश्चित होत असे.
• मर्यादित स्पर्धा (Limited Competition): प्रत्येक बलुतेदाराचे कार्यक्षेत्र आणि सेवा देण्याचे अधिकार निश्चित असल्यामुळे, त्यांच्या व्यवसायात फारशी स्पर्धा नसे. प्रत्येक बलुतेदाराला आपल्या व्यवसायावर एकाधिकार (monopoly) मिळत असे.
• सामुदायिक जीवन (Community Life): ही व्यवस्था गावातील सामुदायिक जीवनाचा अविभाज्य भाग होती. सण-उत्सव, समारंभ किंवा अन्य सामाजिक प्रसंगी बलुतेदारांची सेवा महत्त्वाची मानली जात असे आणि त्यांना सन्मानपूर्वक वागवले जात असे.

कालांतराने, ब्रिटिश राजवटीच्या आगमनानंतर आणि आधुनिक अर्थव्यवस्थेच्या प्रभावामुळे, बलुतेदारी व्यवस्था हळूहळू संपुष्टात आली.