संत नामदेवांचा जन्म शके ११९२ (इ.स. १२७०) मध्ये हिंगोली जिल्ह्यातील नरसी-बामणी या गावात झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव दामाशेटी आणि आईचे नाव गोणाई होते. ते शिंपी समाजाचे होते आणि त्यांचे कुटुंब विठ्ठलभक्त होते. बालपणापासूनच नामदेवांना विठ्ठलाविषयी प्रचंड ओढ होती.

संत नामदेवांनी आपले संपूर्ण जीवन विठ्ठल भक्तीसाठी समर्पित केले. त्यांनी विठ्ठलाला सखा, मायबाप, मित्र मानले. पंढरपूरचा विठ्ठल हेच त्यांचे आराध्य दैवत होते. त्यांच्या अभंगांमध्ये विठ्ठलावरील त्यांची निस्सीम भक्ती स्पष्ट दिसून येते.

नामदेवांचे गुरु संत विसोबा खेचर होते. विसोबा खेचरांच्या मार्गदर्शनाखाली त्यांना आत्मज्ञानाची प्राप्ती झाली. संत ज्ञानेश्वरांसोबत त्यांनी अनेक तीर्थयात्रा केल्या आणि वारकरी संप्रदायाचा प्रसार केला. त्यांच्या अभंगांमुळे वारकरी संप्रदायाला एक वेगळी दिशा मिळाली.

संत नामदेवांनी मराठी भाषेत हजारो अभंग रचले. त्यांचे अभंग साधे, सोपे आणि लोकभाषेत असल्यामुळे ते सर्वसामान्यांना सहज समजणारे होते. त्यांच्या अभंगांमध्ये समाजप्रबोधन, ईश्वरावरील श्रद्धा आणि भक्तीचे महत्त्व यावर भर होता. त्यांनी सुमारे २५०० अभंग रचले असे मानले जाते.

त्यांचे अनेक अभंग शिखांच्या 'गुरु ग्रंथ साहिब' मध्ये समाविष्ट आहेत. हे त्यांचे आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील महत्त्व दर्शवते. त्यांनी पंजाबमध्ये जाऊन हिंदी भाषेतही काही पदे रचली, ज्यामुळे उत्तर भारतातही त्यांची ओळख निर्माण झाली.

नामदेवांनी जातिभेद, वर्णभेद आणि इतर सामाजिक विषमतेवर कठोर टीका केली. त्यांच्या शिकवणीतून त्यांनी समता आणि बंधुत्वाचा संदेश दिला. त्यांनी भक्तीच्या माध्यमातून लोकांना एकत्र आणण्याचे कार्य केले.

संत नामदेवांनी शके १२७२ (इ.स. १३५०) मध्ये पंढरपूर येथील विठ्ठल मंदिराच्या पायरीपाशी सदेह समाधी घेतली. आजही त्यांच्या समाधीचे स्थान मंदिरात असून ते 'नामदेव पायरी' म्हणून ओळखले जाते. त्यांची इच्छा होती की, संतांच्या आणि भक्तांच्या पायाखाली आपली समाधी असावी, जेणेकरून त्यांना सतत संतांचा स्पर्श होत राहील.

संत नामदेव हे महाराष्ट्राच्या संत परंपरेतील एक महत्त्वाचे दुवे आहेत. त्यांनी मराठी भाषेला आणि साहित्याला समृद्ध केले. त्यांच्या अभंगांच्या माध्यमातून आजही लाखो लोक भक्तीमार्गाकडे आकर्षित होतात. त्यांचा वारसा आजही वारकरी संप्रदायात मोठ्या आदराने जपला जातो.