मानवी हक्कांचा वैश्विक जाहीरनामा (Universal Declaration of Human Rights - UDHR) हे मानवाधिकारांच्या इतिहासातील एक महत्त्वाचे दस्तऐवज आहे. त्यात एकूण 30 कलमे आहेत, जी प्रत्येक व्यक्तीला असलेले मूलभूत अधिकार आणि स्वातंत्र्ये अधोरेखित करतात. त्यापैकी काही महत्त्वाची कलमे खालीलप्रमाणे आहेत:

• कलम 1: सर्व मानव जन्माने स्वतंत्र आहेत आणि त्यांना समान प्रतिष्ठा व अधिकार आहेत. त्यांना बुद्धी आणि सदसद्विवेकबुद्धी लाभलेली आहे आणि त्यांनी परस्परांशी बंधुत्वाच्या भावनेने वागावे.
• कलम 2: वंश, रंग, लिंग, भाषा, धर्म, राजकीय किंवा इतर मत, राष्ट्रीय किंवा सामाजिक मूळ, मालमत्ता, जन्म किंवा इतर कोणताही दर्जा या कारणांवरून कोणावरही कोणताही भेदभाव केला जाणार नाही.
• कलम 3: प्रत्येकाला जगण्याचा, स्वातंत्र्याचा आणि व्यक्तीच्या सुरक्षिततेचा अधिकार आहे.
• कलम 5: कोणालाही छळले जाणार नाही किंवा क्रूर, अमानुष किंवा अपमानास्पद वागणूक किंवा शिक्षा दिली जाणार नाही.
• कलम 9: कोणालाही मनमानीपणे अटक, स्थानबद्ध किंवा हद्दपार केले जाणार नाही.
• कलम 18: प्रत्येकाला विचार, सद्सद्विवेकबुद्धी आणि धर्म स्वातंत्र्याचा अधिकार आहे. यामध्ये धर्म किंवा विश्वास बदलण्याच्या स्वातंत्र्याचा आणि एकट्याने किंवा इतरांसोबत सार्वजनिक किंवा खाजगीरित्या धर्म किंवा विश्वास व्यक्त करण्याच्या स्वातंत्र्याचा समावेश आहे.
• कलम 19: प्रत्येकाला मत आणि अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचा अधिकार आहे. यामध्ये कोणत्याही हस्तक्षेपाशिवाय मते बाळगण्याचे आणि माहिती व विचार कोणत्याही माध्यमातून, सीमांची पर्वा न करता, शोधण्याचे, प्राप्त करण्याचे आणि प्रसारित करण्याचे स्वातंत्र्य समाविष्ट आहे.
• कलम 23: प्रत्येकाला काम करण्याचा, कामासाठी योग्य आणि अनुकूल परिस्थिती मिळण्याचा, आणि समान कामासाठी समान वेतन मिळण्याचा अधिकार आहे. तसेच प्रत्येकाला बेरोजगारीपासून संरक्षणाचा अधिकार आहे.
• कलm 25: प्रत्येकाला स्वतःसाठी आणि कुटुंबासाठी पुरेसे जीवनमान मिळण्याचा अधिकार आहे, ज्यामध्ये अन्न, वस्त्र, निवारा, वैद्यकीय सेवा आणि आवश्यक सामाजिक सेवांचा समावेश आहे. तसेच बेरोजगारी, आजारपण, अपंगत्व, वैधव्य, वृद्धावस्था किंवा त्याच्या नियंत्रणाबाहेरील परिस्थितीत उपजीविकेचा अभाव झाल्यास सुरक्षिततेचा अधिकार आहे.
• कलम 26: प्रत्येकाला शिक्षणाचा अधिकार आहे. शिक्षण किमान प्राथमिक आणि मूलभूत स्तरावर तरी मोफत असावे. प्राथमिक शिक्षण सक्तीचे असावे.

ही कलमे मानवाच्या मूलभूत गरजा आणि प्रतिष्ठेचे रक्षण करतात आणि त्यांना सन्मानाने जगण्याचा हक्क देतात.

स्त्रोत: संयुक्त राष्ट्र संघ (United Nations)