मक्तेदारी (Monopoly) ही अर्थशास्त्रातील एक बाजार रचना आहे, जिथे एखाद्या विशिष्ट वस्तू किंवा सेवेचा पुरवठा करणारी एकमेव फर्म (विक्रेता) असते आणि त्या वस्तूला बाजारात कोणताही जवळचा पर्याय उपलब्ध नसतो. त्यामुळे, या फर्मचे त्या वस्तूच्या किंमतीवर आणि पुरवठ्यावर पूर्ण नियंत्रण असते.

मक्तेदारीची प्रमुख वैशिष्ट्ये खालीलप्रमाणे आहेत:

• एकमेव विक्रेता (Single Seller): मक्तेदारीमध्ये, विशिष्ट वस्तू किंवा सेवा विकणारी बाजारात फक्त एकच फर्म असते. त्यामुळे, त्या वस्तूचा पुरवठा पूर्णपणे तिच्या नियंत्रणात असतो.
• जवळच्या पर्यायांचा अभाव (Absence of Close Substitutes): मक्तेदाराने उत्पादित केलेल्या वस्तूला बाजारात कोणताही जवळचा पर्याय उपलब्ध नसतो. यामुळे ग्राहकांना ती वस्तू खरेदी करण्यासाठी मक्तेदारावर अवलंबून राहावे लागते.
• प्रवेशाला प्रतिबंध (Barriers to Entry): इतर नवीन कंपन्यांना मक्तेदारी असलेल्या उद्योगात प्रवेश करणे अत्यंत कठीण असते किंवा त्यांना प्रवेश करू दिला जात नाही. हे प्रतिबंध कायदेशीर (उदा. पेटंट, सरकारी परवाने), तांत्रिक (उदा. मोठ्या गुंतवणुकीची गरज), किंवा नैसर्गिक (उदा. नैसर्गिक संसाधनांवर नियंत्रण) असू शकतात.
• किंमत निर्माता (Price Maker): मक्तेदार हा ‘किंमत निर्माता’ असतो, ‘किंमत स्वीकारणारा’ नसतो. म्हणजेच, तो स्वतःच्या उत्पादनाची किंमत ठरवू शकतो, कारण त्याला बाजारात कोणताही प्रतिस्पर्धी नसतो. तो एकतर किंमत किंवा पुरवठा नियंत्रित करू शकतो, पण दोन्ही नाही.
• उद्योग आणि फर्म एकच (Industry and Firm are One): मक्तेदारीमध्ये, उद्योगात फक्त एकच फर्म असल्याने, ती फर्मच संपूर्ण उद्योग असते. त्यामुळे फर्मचे निर्णय हेच उद्योगाचे निर्णय असतात.
• गैर-किंमत स्पर्धा नाही (No Non-Price Competition): मक्तेदाराला कोणतीही स्पर्धा नसल्यामुळे, त्याला जाहिरात किंवा उत्पादनाच्या वैशिष्ट्यांमध्ये बदल करून (गैर-किंमत स्पर्धा) ग्राहकांना आकर्षित करण्याची गरज नसते. तथापि, काहीवेळा ब्रँड इमेज राखण्यासाठी किंवा संभाव्य भविष्यातील स्पर्धकांना दूर ठेवण्यासाठी तो मर्यादित जाहिरात करू शकतो.