1 उत्तर
1
answers
अल्पाधिकार बाजाराची वैशिष्ट्ये स्पष्ट करा?
0
Answer link
अल्पाधिकार बाजार (Oligopoly Market) हे बाजाराचे असे स्वरूप आहे जिथे काही (अल्प) मोठे विक्रेते असतात जे बाजारात वर्चस्व गाजवतात. या बाजारात स्पर्धा तीव्र असते, परंतु विक्रेत्यांची संख्या कमी असल्यामुळे प्रत्येक विक्रेत्याच्या निर्णयाचा इतरांवर परिणाम होतो. अल्पाधिकार बाजाराची प्रमुख वैशिष्ट्ये खालीलप्रमाणे आहेत:
- अल्प संख्येने विक्रेते (Few Sellers): अल्पाधिकार बाजारातील सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे येथे विक्रेत्यांची संख्या खूप कमी असते. हे विक्रेते इतके मोठे असतात की प्रत्येकजण बाजारातील एकूण उत्पादनाच्या मोठ्या भागावर नियंत्रण ठेवतो. उदाहरणार्थ, विमान कंपन्या, ऑटोमोबाईल उद्योग.
- परस्परावलंबित्व (Interdependence): या बाजारात प्रत्येक फर्म (विक्रेता) इतर फर्मच्या कृतींवर अवलंबून असते. एका फर्मने किंमत बदलल्यास किंवा नवीन उत्पादन आणल्यास, इतर फर्मनाही त्याप्रमाणे प्रतिक्रिया द्यावी लागते. यामुळे त्यांच्यातील निर्णय घेणे गुंतागुंतीचे होते.
- समान किंवा भिन्न उत्पादने (Homogeneous or Differentiated Products): अल्पाधिकार बाजारात उत्पादने समान (उदा. स्टील, सिमेंट) किंवा भिन्न (उदा. ऑटोमोबाईल, सॉफ्ट ड्रिंक्स) असू शकतात. भिन्न उत्पादने असल्यास, ब्रँडिंग, जाहिरात आणि सेवा यांवर अधिक भर दिला जातो.
- प्रवेशासाठी अडथळे (Barriers to Entry): नवीन फर्मना या बाजारात प्रवेश करणे कठीण असते. मोठे भांडवल, तंत्रज्ञान, सरकारी नियम, विद्यमान कंपन्यांचे मोठे आकार आणि ब्रँड निष्ठा हे प्रवेशासाठी प्रमुख अडथळे असतात.
- गैर-किंमत स्पर्धा (Non-Price Competition): किंमत युद्ध टाळण्यासाठी, अल्पाधिकार क्षेत्रातील कंपन्या अनेकदा किंमतीत थेट स्पर्धा करण्याऐवजी गैर-किंमत स्पर्धेवर लक्ष केंद्रित करतात. यामध्ये उत्पादनाची गुणवत्ता सुधारणे, जाहिरात करणे, विक्री वाढवण्यासाठी योजना (जसे की सवलती, भेटवस्तू), आणि विक्रीपश्चात सेवा यांचा समावेश होतो.
- मागणी वक्राची अनिश्चितता (Indeterminateness of Demand Curve): अल्पाधिकार बाजारात प्रत्येक फर्मसाठी मागणी वक्र निश्चित करणे कठीण असते, कारण एका फर्मच्या किंमत बदलांवर इतर फर्म कशा प्रतिक्रिया देतील हे सांगणे अवघड असते. यामुळे किंमत आणि उत्पादन निश्चित करणे गुंतागुंतीचे होते.
- कार्टेल आणि मिलीभगतची शक्यता (Possibility of Cartels and Collusion): नफा वाढवण्यासाठी, अल्पाधिकार क्षेत्रातील कंपन्या अनेकदा एकत्र येऊन कार्टेल तयार करतात किंवा मिलीभगत (collusion) करतात. यामध्ये त्या उत्पादन मर्यादा, किंमत निश्चिती किंवा बाजारपेठेची विभागणी करतात. मात्र, कायद्याने अशा गोष्टींवर अनेकदा बंदी असते.