पूर्ण स्पर्धेत, उद्योगाचा समतोल (Equilibrium of an Industry) ही अशी स्थिती आहे जिथे बाजारातील मागणी आणि पुरवठा यांच्यातील समतोल साधला जातो. या अवस्थेत बाजारातील किंमत स्थिर होते आणि त्या किमतीला उद्योग जेवढे उत्पादन देऊ इच्छितो, तेवढेच उत्पादन ग्राहक खरेदी करण्यास इच्छुक असतात.

पूर्ण स्पर्धेची काही प्रमुख वैशिष्ट्ये खालीलप्रमाणे आहेत:

• मोठ्या संख्येने खरेदीदार आणि विक्रेते: बाजारात अनेक लहान पेढ्या (विक्रेते) आणि खरेदीदार असतात.
• एकजिनसी उत्पादन: सर्व पेढ्या सारख्याच प्रकारची उत्पादने तयार करतात, त्यामुळे कोणत्याही पेढीला किमतीवर नियंत्रण ठेवता येत नाही.
• उद्योगधंद्यात प्रवेश आणि बाहेर पडण्याची मुभा: नवीन पेढ्या सहजपणे उद्योगात प्रवेश करू शकतात किंवा तोट्यात असलेल्या पेढ्या सहजपणे बाहेर पडू शकतात.
• बाजाराची पूर्ण माहिती: खरेदीदार आणि विक्रेते दोघांनाही बाजारातील किमती आणि उत्पादनांबद्दल संपूर्ण माहिती असते.
• किंमत स्वीकारणारे (Price-takers): उद्योगाने निश्चित केलेली किंमत पेढ्यांना स्वीकारावी लागते, कारण ते बाजारातील एकूण पुरवठ्याचा खूप लहान भाग असतात.

पूर्ण स्पर्धेतील उद्योगाचा समतोल अल्पकाळात आणि दीर्घकाळात वेगळ्या प्रकारे स्थापित होतो.

अल्पकालीन उद्योगाचा समतोल (Short-run Industry Equilibrium)

अल्पकाळात, उद्योगाचा समतोल बाजारातील एकूण मागणी (Market Demand) आणि एकूण पुरवठा (Market Supply) यांच्या छेदनबिंदूतून निश्चित होतो.

• अल्पकालीन उद्योगाचा पुरवठा वक्र (Short-run Industry Supply Curve) हा सर्व पेढ्यांच्या सीमांत खर्च वक्रांची (Marginal Cost Curves) क्षैतिज बेरीज असतो.
• जेव्हा बाजारातील मागणी वक्र आणि उद्योगाचा अल्पकालीन पुरवठा वक्र एकमेकांना छेदतात, तेव्हा बाजारातील समतोल किंमत (Equilibrium Price) आणि समतोल उत्पादन पातळी (Equilibrium Output Level) निश्चित होते.
• या समतोल किमतीला, उद्योग जेवढ्या वस्तूंचा पुरवठा करतो, तेवढ्याच वस्तूंना बाजारात मागणी असते.
• अल्पकाळात, उद्योगातील पेढ्यांना अतिरिक्त नफा (Supernormal Profit), सामान्य नफा (Normal Profit) किंवा तोटा (Loss) होऊ शकतो, कारण नवीन पेढ्यांना उद्योगात प्रवेश करणे किंवा विद्यमान पेढ्यांना बाहेर पडणे शक्य नसते.

दीर्घकालीन उद्योगाचा समतोल (Long-run Industry Equilibrium)

दीर्घकाळात, पूर्ण स्पर्धेतील उद्योगाचा समतोल सर्वात महत्त्वाचा मानला