ग्रीन कॉरिडोर (Green Corridor) हा एक विशेष प्रकारचा वाहतूक मार्ग आहे, जो वाहतूक पोलिसांनी तयार केलेला असतो. याचा मुख्य उद्देश अवयव दान केलेल्या व्यक्तीचे अवयव (उदा. हृदय, यकृत, मूत्रपिंड, फुफ्फुसे) तात्काळ आणि सुरक्षितपणे एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी, सहसा एका हॉस्पिटलमधून दुसऱ्या हॉस्पिटलमध्ये किंवा विमानतळावर पोहोचवणे हा असतो. अवयवांचे प्रत्यारोपण करण्यासाठी वेळेचे महत्त्व खूप मोठे असते, कारण शरीराबाहेर अवयव ठराविक वेळेपर्यंतच सुस्थितीत राहू शकतात. हा कालावधी कमी असल्यामुळे, अवयवांची वाहतूक शक्य तितक्या लवकर करणे अत्यावश्यक असते.

ग्रीन कॉरिडोरची आवश्यकता आणि कार्यपद्धती:

• वेळेचे महत्त्व: मानवी अवयव शरीराबाहेर ठराविक काळासाठीच जिवंत राहू शकतात. उदाहरणार्थ, हृदय साधारणपणे ४-६ तासांसाठी, फुफ्फुसे ४-६ तासांसाठी, यकृत ८-१२ तासांसाठी आणि मूत्रपिंड २४ तासांपर्यंत जिवंत राहू शकतात. या मर्यादित वेळेत अवयव दाता रुग्णालयातून प्राप्तकर्ता रुग्णालयात पोहोचणे आवश्यक असते.
• समन्वय: अवयव दान प्रक्रिया सुरू झाल्यावर, डॉक्टर, वाहतूक पोलीस, रुग्णालय प्रशासन आणि अवयव प्रत्यारोपण संस्था यांच्यात त्वरित समन्वय साधला जातो.
• मार्ग निश्चित करणे: पोलीस विभाग दात्याच्या ठिकाणाहून (रुग्णालय) ते अवयव प्राप्तकर्त्याच्या ठिकाणापर्यंत (रुग्णालय किंवा विमानतळ) सर्वात कमी आणि जलद मार्ग निश्चित करतात.
• वाहतूक नियंत्रण: ग्रीन कॉरिडोर कार्यान्वित झाल्यावर, निवडलेल्या मार्गावरील वाहतूक थांबविली जाते किंवा नियंत्रित केली जाते. वाहतूक सिग्नल हिरवे ठेवले जातात जेणेकरून रुग्णवाहिका कोणत्याही अडथळ्याशिवाय वेगाने जाऊ शकेल. अनेकदा, पोलिसांची एस्कॉर्ट गाडी रुग्णवाहिकेच्या पुढे असते.
• प्राथमिकता: ग्रीन कॉरिडोरला नेहमीच सर्वोच्च प्राधान्य दिले जाते, ज्यामुळे अवयव काही मिनिटांत किंवा तासांत लांबचे अंतर पार करू शकतात.

ग्रीन कॉरिडोरचे फायदे:

• जीव वाचवणे: वेळेत अवयव पोहोचल्यामुळे अनेक रुग्णांचे प्राण वाचतात.
• प्रत्यारोपणाची शक्यता वाढवणे: अवयवांना कमीतकमी वेळेत पोहोचवल्याने प्रत्यारोपणाची यशस्वी होण्याची शक्यता वाढते.
• जागरूकता: ग्रीन कॉरिडोरमुळे अवयव दानाचे महत्त्व आणि मानवी जीव वाचवण्यासाठी असलेले प्रयत्न याबाबत समाजात जागरूकता वाढते.

भारतात, विशेषतः मुंबई, चेन्नई, दिल्ली, हैदराबाद अशा मोठ्या शहरांमध्ये ग्रीन कॉरिडोर अनेकदा यशस्वीरित्या राबवले गेले आहेत, ज्यामुळे अनेक रुग्णांना नवीन जीवन मिळाले आहे.