ग्रीन कॉरिडोर
ग्रीन कॉरिडोर (Green Corridor) हा एक विशेष प्रकारचा वाहतूक मार्ग आहे, जो वाहतूक पोलिसांनी तयार केलेला असतो. याचा मुख्य उद्देश अवयव दान केलेल्या व्यक्तीचे अवयव (उदा. हृदय, यकृत, मूत्रपिंड, फुफ्फुसे) तात्काळ आणि सुरक्षितपणे एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी, सहसा एका हॉस्पिटलमधून दुसऱ्या हॉस्पिटलमध्ये किंवा विमानतळावर पोहोचवणे हा असतो. अवयवांचे प्रत्यारोपण करण्यासाठी वेळेचे महत्त्व खूप मोठे असते, कारण शरीराबाहेर अवयव ठराविक वेळेपर्यंतच सुस्थितीत राहू शकतात. हा कालावधी कमी असल्यामुळे, अवयवांची वाहतूक शक्य तितक्या लवकर करणे अत्यावश्यक असते.
ग्रीन कॉरिडोरची आवश्यकता आणि कार्यपद्धती:
- वेळेचे महत्त्व: मानवी अवयव शरीराबाहेर ठराविक काळासाठीच जिवंत राहू शकतात. उदाहरणार्थ, हृदय साधारणपणे ४-६ तासांसाठी, फुफ्फुसे ४-६ तासांसाठी, यकृत ८-१२ तासांसाठी आणि मूत्रपिंड २४ तासांपर्यंत जिवंत राहू शकतात. या मर्यादित वेळेत अवयव दाता रुग्णालयातून प्राप्तकर्ता रुग्णालयात पोहोचणे आवश्यक असते.
- समन्वय: अवयव दान प्रक्रिया सुरू झाल्यावर, डॉक्टर, वाहतूक पोलीस, रुग्णालय प्रशासन आणि अवयव प्रत्यारोपण संस्था यांच्यात त्वरित समन्वय साधला जातो.
- मार्ग निश्चित करणे: पोलीस विभाग दात्याच्या ठिकाणाहून (रुग्णालय) ते अवयव प्राप्तकर्त्याच्या ठिकाणापर्यंत (रुग्णालय किंवा विमानतळ) सर्वात कमी आणि जलद मार्ग निश्चित करतात.
- वाहतूक नियंत्रण: ग्रीन कॉरिडोर कार्यान्वित झाल्यावर, निवडलेल्या मार्गावरील वाहतूक थांबविली जाते किंवा नियंत्रित केली जाते. वाहतूक सिग्नल हिरवे ठेवले जातात जेणेकरून रुग्णवाहिका कोणत्याही अडथळ्याशिवाय वेगाने जाऊ शकेल. अनेकदा, पोलिसांची एस्कॉर्ट गाडी रुग्णवाहिकेच्या पुढे असते.
- प्राथमिकता: ग्रीन कॉरिडोरला नेहमीच सर्वोच्च प्राधान्य दिले जाते, ज्यामुळे अवयव काही मिनिटांत किंवा तासांत लांबचे अंतर पार करू शकतात.
ग्रीन कॉरिडोरचे फायदे:
- जीव वाचवणे: वेळेत अवयव पोहोचल्यामुळे अनेक रुग्णांचे प्राण वाचतात.
- प्रत्यारोपणाची शक्यता वाढवणे: अवयवांना कमीतकमी वेळेत पोहोचवल्याने प्रत्यारोपणाची यशस्वी होण्याची शक्यता वाढते.
- जागरूकता: ग्रीन कॉरिडोरमुळे अवयव दानाचे महत्त्व आणि मानवी जीव वाचवण्यासाठी असलेले प्रयत्न याबाबत समाजात जागरूकता वाढते.
भारतात, विशेषतः मुंबई, चेन्नई, दिल्ली, हैदराबाद अशा मोठ्या शहरांमध्ये ग्रीन कॉरिडोर अनेकदा यशस्वीरित्या राबवले गेले आहेत, ज्यामुळे अनेक रुग्णांना नवीन जीवन मिळाले आहे.
ग्रीन कॉरिडोर (Green Corridor) म्हणजे रुग्णालयांमधील अवयव प्रत्यारोपणासाठी (Organ Transplantation) लागणारे अवयव (उदा. हृदय, फुफ्फुसे, यकृत) एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी, शक्य तितक्या कमी वेळेत आणि विनाअडथळा पोहोचवण्यासाठी तयार केलेला एक विशेष मार्ग.
मुख्य उद्देश:
वेळेची बचत: अवयव प्रत्यारोपणासाठी वेळ अत्यंत महत्त्वाचा असतो. काही अवयव, विशेषतः हृदय आणि फुफ्फुसे, शरीराबाहेर ठराविक वेळेपर्यंतच कार्यक्षम राहू शकतात. ग्रीन कॉरिडोरमुळे वाहतुकीच्या कोंडीत न अडकता, अवयव लवकर पोहोचतात.
जीव वाचवणे: वेळेवर अवयव मिळाल्यास, गरजू रुग्णाचे प्राण वाचू शकतात.
सुरक्षितता: अवयवांची वाहतूक अत्यंत सुरक्षितपणे होते.
ग्रीन कॉरिडोर कसे कार्य करते?
एखाद्या रुग्णालयात अवयव दान केले जातात आणि ते दुसऱ्या रुग्णालयात प्रत्यारोपित करायचे असतात, तेव्हा 'ग्रीन कॉरिडोर'ची मागणी केली जाते.
यासाठी पोलीस प्रशासन (विशेषतः वाहतूक पोलीस) आणि आरोग्य प्रशासन यांच्यात समन्वय साधला जातो.
वाहनांच्या मार्गावरील सिग्नल हिरवे केले जातात, वाहतूक थांबवली जाते आणि कोणत्याही अडथळ्याशिवाय अवयव घेऊन जाणाऱ्या रुग्णवाहिकेला किंवा विशेष वाहनाला मार्ग मोकळा करून दिला जातो.
या प्रक्रियेत कमीत कमी वेळात अवयव एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी पोहोचवले जातात, जेणेकरून ते प्रत्यारोपणासाठी योग्य स्थितीत राहतील.
यामुळे रुग्णांना जीवदान मिळते आणि अवयव दानाचे महत्त्व अधिक अधोरेखित होते.