संवर्धनाची गरज अनेक महत्त्वाच्या कारणांमुळे निर्माण झाली आहे. संवर्धन म्हणजे नैसर्गिक संसाधने, वन्यजीव, अधिवास आणि पर्यावरणाचे रक्षण, व्यवस्थापन आणि त्यांचे शाश्वतपणे उपयोग करणे. खालील प्रमुख मुद्दयांमुळे संवर्धनाची गरज स्पष्ट होते:

• नैसर्गिक संसाधनांचे रक्षण:

  पृथ्वीवरील पाणी, हवा, माती, वन आणि खनिजे ही मर्यादित संसाधने आहेत. मानवी वापरामुळे ही संसाधने वेगाने कमी होत आहेत किंवा प्रदूषित होत आहेत. संवर्धनामुळे त्यांचा काळजीपूर्वक वापर करून पुढील पिढ्यांसाठी ती उपलब्ध राहतील याची खात्री करता येते.

• जैवविविधतेचे रक्षण:

  जगातील वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अनेक प्रजाती नामशेष होण्याच्या मार्गावर आहेत. जंगलतोड, प्रदूषण, हवामान बदल आणि अधिवासांचा नाश यामुळे जैवविविधता धोक्यात आली आहे. प्रत्येक प्रजाती पर्यावरणातील संतुलन राखण्यासाठी महत्त्वाची असते. जैवविविधतेचे रक्षण करणे म्हणजे पर्यावरणाचे आरोग्य राखणे होय.

• पर्यावरण संतुलन राखणे:

  पर्यावरणामध्ये नैसर्गिक संतुलन असणे आवश्यक आहे. कार्बन उत्सर्जन, प्रदूषण आणि जंगलतोड यांसारख्या मानवी क्रियाकलापांमुळे हे संतुलन बिघडले आहे, ज्यामुळे हवामान बदल, जागतिक तापमानवाढ आणि नैसर्गिक आपत्त्या वाढत आहेत. संवर्धनामुळे या बदलांना आळा घालता येतो आणि पर्यावरणाचे नैसर्गिक कार्य व्यवस्थित चालते.

• मानवी आरोग्यासाठी:

  स्वच्छ पाणी, शुद्ध हवा आणि निरोगी माती मानवी आरोग्यासाठी अत्यंत आवश्यक आहेत. प्रदूषित वातावरणामुळे अनेक आरोग्य समस्या निर्माण होतात. संवर्धनामुळे आपल्याला स्वच्छ आणि निरोगी वातावरण मिळते, जे मानवी जीवनासाठी अपरिहार्य आहे.

• आर्थिक महत्त्व:

  वन पर्यटन, औषधी वनस्पती, लाकूड आणि इतर नैसर्गिक उत्पादने अनेक उद्योगांना आधार देतात. नैसर्गिक अधिवासांचे संवर्धन केल्यास स्थानिकांना रोजगाराच्या संधी मिळतात आणि देशाच्या अर्थव्यवस्थेलाही चालना मिळते. उदा. सुंदरवन सारख्या ठिकाणाचे संवर्धन पर्यटन आणि मत्स्यपालनाला चालना देते.

• भावी पिढ्यांसाठी:

  आपल्या भावी पिढ्यांनाही स्वच्छ आणि समृद्ध नैसर्गिक वारसा मिळायला हवा. आपण आज जे निर्णय घेतो, त्याचा परिणाम त्यांच्या जीवनावर होणार आहे. शाश्वत विकासाच्या दृष्टिकोनातून नैसर्गिक संसाधनांचा वापर करणे हे आपले नैतिक कर्तव्य आहे.

• नैतिक आणि सांस्कृतिक जबाबदारी:

  अनेक संस्कृतींमध्ये निसर्गाला पवित्र मानले जाते आणि त्याची पूजा केली जाते. निसर्गाचे रक्षण करणे ही केवळ पर्यावरणाची गरज नाही, तर ती आपली नैतिक आणि सांस्कृतिक जबाबदारी देखील आहे.

थोडक्यात, संवर्धन केवळ पर्यावरणासाठी नाही, तर मानवाच्या अस्तित्वासाठी, आरोग्यासाठी आणि विकासासाठीही अत्यंत महत्त्वाचे आहे.