ताना भगत चळवळ ही झारखंडमधील छोटा नागपूर प्रदेशात 1914 मध्ये सुरू झालेली एक आदिवासी चळवळ होती.

चळवळीची कारणे:

• ब्रिटिश राजवटीत आदिवासी लोकांचे शोषण.
• जमीनदारी पद्धतीमुळे आदिवासी लोकांची जमीनloss झाली.
• मिशनऱ्यांकडून धर्मांतरण.
• उच्च जातीय हिंदूंकडून आदिवासी लोकांवर अत्याचार.

चळवळीचे स्वरूप:

• सुरुवातीला ही चळवळ धार्मिक स्वरूपाची होती.
• आदिवासी लोकांमध्ये एकेश्वरवादाचा प्रसार करणे, मांसाहार, मद्यपान आणि नृत्य टाळणे यावर भर देण्यात आला.
• नंतर या चळवळीने राजकीय स्वरूप धारण केले.
• ब्रिटिश सरकारला कर न भरणे, जमीनदारी पद्धतीचा विरोध करणे, विदेशी वस्तूंचा वापर न करणे अशा मागण्या करण्यात आल्या.

चळवळीचे नेतृत्व:

• जतरा भगत यांनी या चळवळीचे नेतृत्व केले.
• त्यांनी आदिवासी लोकांना एकत्र करून अन्याय आणि शोषणाविरुद्ध लढा दिला.

चळवळीचा प्रभाव:

• या चळवळीमुळे आदिवासी लोकांमध्ये राजकीय जागृती निर्माण झाली.
• भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने या चळवळीला पाठिंबा दिला.
• या चळवळीमुळे झारखंडमध्ये आदिवासींच्या हक्कांसाठी लढा सुरू झाला.

संदर्भ:

• भारतीय संस्कृती मंत्रालय
• लाइव्ह हिस्ट्री इंडिया