• विसरण म्हणजे काय: विस्मरण म्हणजे भूतकाळातील अनुभव, आठवणी, आणि ज्ञान लक्षात ठेवण्यात येणारी अडचण किंवा असमर्थता.
• विसरणाची प्रक्रिया: ही एक सतत चालणारी प्रक्रिया आहे. एखादी गोष्ट शिकल्यानंतर काही वेळातच विस्मरण सुरू होते.
• विसरणाचे प्रकार:
  • अल्पकालीन विस्मरण: थोड्या कालावधीसाठी माहिती विसरणे.
  • दीर्घकालीन विस्मरण: जास्त कालावधीसाठी माहिती विसरणे.
• विसरणाची कारणे:
  • अवधान नसणे: लक्षपूर्वक लक्ष न दिल्यास विस्मरण होऊ शकते.
  • दखल न घेणे: माहितीकडे दुर्लक्ष केल्यास ती विस्मरण पावते.
  • व्यत्यय: नवीन माहितीमुळे जुनी माहिती विसरली जाते.
  • भावनात्मक आघात: traumatic घटनांमुळे विस्मरण होऊ शकते.

एबिंगहॉस यांचा प्रयोग (Ebbinghaus's Experiment):

Hermann Ebbinghaus (१८८५) यांनी विस्मरणावर पहिला प्रायोगिक अभ्यास केला.

• उद्देश: विस्मरण कसे होते आणि किती वेगाने होते हे पाहणे.
• प्रयोगाची पद्धत:
  • एबिंगहॉसने अर्थहीन शब्दांचा (nonsense syllables) वापर केला, जसे की 'BIF', 'DAX', 'LOH'.
  • त्याने स्वतःच हे शब्द वाचून पाठ केले.
  • ठराविक वेळेनंतर (काही मिनिटे, तास, दिवस) ते शब्द त्याला आठवण्याचा प्रयत्न करत.
  • किती शब्द त्याला आठवले आणि किती विसरले, याची नोंद त्याने ठेवली.
• निष्कर्ष:
  • एबिंगहॉसने 'विसरण वक्र' (Forgetting Curve) तयार केला.
  • या वक्रानुसार, शिकल्यानंतर पहिल्या काही तासांतच खूप मोठ्या प्रमाणात विस्मरण होते.
  • नंतर विस्मरणाची गती कमी होते.