विद्यार्थ्यांना भाषा विकासात येणाऱ्या अडचणी सोडविण्यासाठी निदानात्मक चाचणी (Diagnostic Test) तयार करण्याची प्रक्रिया:

1. चाचणीचा उद्देश निश्चित करणे:

• चाचणी कोणत्या विशिष्ट भाषिक कौशल्यांचे (linguistic skills) निदान करण्यासाठी आहे (उदाहरणार्थ: वाचन, लेखन, व्याकरण, शब्दसंग्रह)?
• विद्यार्थ्यांच्या कोणत्या विशिष्ट अडचणी ओळखायच्या आहेत?

2. चाचणीचे स्वरूप आणि रचना:

• चाचणीमध्ये कोणत्या प्रकारचे प्रश्न असतील? (वस्तुनिष्ठ, लघुत्तरी, दीर्घोत्तरी)
• प्रत्येक कौशल्यासाठी किती प्रश्न असतील?
• प्रश्नांची काठिण्य पातळी काय असेल?

3. चाचणी सामग्री तयार करणे:

• पाठ्यपुस्तके आणि अभ्यासक्रमावर आधारित प्रश्न तयार करणे.
• विद्यार्थ्यांच्या वयोगटानुसार आणि भाषिक पातळीनुसार प्रश्न तयार करणे.
• व्याकरण, शब्दसंग्रह, आकलन (comprehension) आणि अभिव्यक्ती (expression) यांवर आधारित प्रश्न तयार करणे.
• उदाहरणार्थ:
• वाचन कौशल्य: उतारा देऊन त्यावर आधारित प्रश्न विचारणे.
• लेखन कौशल्य: निबंध लिहायला सांगणे, पत्र लिहायला सांगणे.
• व्याकरण: वाक्य रचना, काळ, विरामचिन्हे यावर आधारित प्रश्न.
• शब्दसंग्रह: समानार्थी शब्द, विरुद्धार्थी शब्द, वाक्प्रचार आणि म्हणी यांवर आधारित प्रश्न.

4. चाचणीची वैधता आणि विश्वसनीयता तपासणे:

• तज्ज्ञांकडून चाचणीची तपासणी करून घेणे.
• चाचणीतील प्रश्न योग्य आहेत का, हे तपासणे.
• चाचणीच्या निकालांमध्ये सुसंगती आहे का, हे तपासणे.

5. चाचणीचे आयोजन आणि मूल्यांकन:

• चाचणीसाठी आवश्यक सूचना विद्यार्थ्यांना देणे.
• विद्यार्थ्यांनी दिलेल्या उत्तरांचे मूल्यांकन करणे.
• मूल्यांकन करताना वस्तुनिष्ठता (objectivity) आणि अचूकता (accuracy) राखणे.

6. निकालांचे विश्लेषण आणि निदान:

• विद्यार्थ्यांच्या निकालांचे विश्लेषण करणे.
• विद्यार्थ्यांना कोणत्या क्षेत्रात अडचणी येतात, हे ओळखणे.
• अडचणींनुसार विद्यार्थ्यांचे गट तयार करणे.

7. उपचारात्मक अध्यापन (Remedial Teaching):

• प्रत्येक गटासाठी योग्य अध्यापन पद्धतीचा वापर करणे.
• अतिरिक्त मार्गदर्शन आणि सराव देऊन विद्यार्थ्यांच्या अडचणी दूर करणे.

उदाहरण निदानात्मक चाचणी (प्राथमिक स्तरासाठी):

प्रश्न 1: खालील वाक्यातील नाम ओळखा:

‘राम शाळेत जातो.’

1. राम
2. शाळेत
3. जातो
4. वरील सर्व

प्रश्न 2: विरुद्धार्थी शब्द लिहा: ‘प्रकाश’

1. अंधार
2. दिवस
3. सूर्य
4. चंद्र

प्रश्न 3: खालील वाक्यातील क्रियापद ओळखा:

‘सिता गाणे गाते.’

1. सिता
2. गाणे
3. गाते
4. वरील सर्व

प्रश्न 4: ‘उंटावरचा शहाणा’ या म्हणीचा अर्थ काय?

1. उंटावर बसून प्रवास करणे
2. मूर्ख सल्ला देणे
3. हुशार असणे
4. उंटाला शहाणा समजणे

टीप: ही फक्त एक उदाहरण चाचणी आहे. आपल्या गरजेनुसार आपण चाचणीमध्ये बदल करू शकता.