भाषा

जाहीर निषेध (Jaheer Nishedh) या शब्दाचा अर्थ 'सार्वजनिक विरोध' किंवा 'उघडपणे केलेला निषेध' असा होतो.

जेव्हा एखादी व्यक्ती, गट किंवा संस्था एखाद्या गोष्टीबद्दल (उदा. एखादे धोरण, निर्णय, कृती किंवा विधान) तीव्र नाराजी, असंतोष किंवा विरोध व्यक्त करते आणि तो विरोध लोकांसमोर किंवा संबंधित अधिकारी/संस्थेपर्यंत पोहोचवण्याचा प्रयत्न करते, तेव्हा त्यास 'जाहीर निषेध' असे म्हणतात.

यात अनेकदा मोर्चे काढणे, निदर्शने करणे, घोषणा देणे, सभा आयोजित करणे, फलक दाखवणे अशा कृतींचा समावेश असतो, ज्यायोगे आपला विरोध मोठ्या प्रमाणात लोकांपर्यंत पोहोचवला जातो.

समकालीन (Samakāleena) या संज्ञेचा अर्थ 'एकाच काळात अस्तित्वात असलेले' किंवा 'एकाच वेळी घडलेले' असा होतो.

या शब्दाचा उपयोग अनेक संदर्भांमध्ये केला जातो:

• वेळेचा संदर्भ: जेव्हा दोन किंवा अधिक व्यक्ती, घटना किंवा वस्तू एकाच कालखंडात घडतात किंवा अस्तित्वात असतात, तेव्हा त्यांना 'समकालीन' म्हटले जाते.
• कला आणि साहित्य: साहित्यात किंवा कलेत, समकालीन लेखक, कवी किंवा कलाकार म्हणजे एकाच युगात लेखन किंवा कला निर्मिती करणारे लोक. उदाहरणार्थ, शेक्सपियर आणि जॉन मिल्टन हे समकालीन होते (काही प्रमाणात), कारण ते एकाच कालखंडात होऊन गेले.
• ऐतिहासिक संदर्भ: इतिहासात, समकालीन घटना म्हणजे एकाच वेळी घडलेल्या घटना. उदाहरणार्थ, भारतातील मुघल साम्राज्य आणि युरोपमधील रेनेसन्स (प्रबोधन काळ) हे काही अंशी समकालीन होते.
• आधुनिक वापर: 'समकालीन कला' (contemporary art) किंवा 'समकालीन संगीत' (contemporary music) म्हणजे आजच्या काळात अस्तित्वात असलेली किंवा आजच्या काळाशी संबंधित कला आणि संगीत.

थोडक्यात, 'समकालीन' म्हणजे 'एकाच वेळेचे' किंवा 'एकाच कालखंडातील' असे समजले जाते.

"वृत्ती सारूप्यमितरत्र" (Vritti Sarupyamitaratra) हे पतंजलींच्या योगसूत्रांमधील दुसरे सूत्र (१.२) आहे.

या सूत्राचा अर्थ समजून घेण्यासाठी आपण त्याचे शब्दशः विश्लेषण करूया:

• वृत्ती (Vritti): मनाच्या हालचाली, विचार, भावना, बुद्धीचे व्यापार किंवा मनात उठणाऱ्या लाटा.
• सारूप्यम् (Sarupyam): सारखे दिसणे, एकरूप होणे, अनुरूप होणे, ओळखणे.
• इतरत्र (itaratra): इतर वेळी, जेव्हा योग साधला जात नाही, किंवा जेव्हा मनाच्या वृत्तींचा निरोध होत नाही तेव्हा.

या सूत्राचा संपूर्ण अर्थ असा आहे की,

"जेव्हा मनाच्या वृत्तींचा निरोध केला जात नाही (म्हणजेच जेव्हा योग साधला जात नाही), तेव्हा आपले खरे स्वरूप (द्रष्टा किंवा आत्मा) या मनाच्या वृत्तींशी एकरूप होते."

थोडक्यात, जेव्हा आपण योगाभ्यास करत नाही आणि मनाला त्याच्या स्वैर वृत्तींनुसार वागू देतो, तेव्हा आपण स्वतःला आपल्या विचारांशी, भावनांशी आणि अनुभवांच्या प्रवाहाशी एकरूप मानतो. यामुळे आपण आपले खरे, शाश्वत आणि शुद्ध स्वरूप विसरून मनाच्या अस्थिर स्वरूपालाच आपले खरे स्वरूप मानू लागतो. हे सूत्र पतंजलींच्या पहिल्या सूत्राचे (योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः - योग म्हणजे मनाच्या वृत्तींचा निरोध) पूरक आहे, कारण ते निरोध न केल्यास काय घडते हे स्पष्ट करते.

तुम्ही दिलेले अक्षर समूह हे मराठी स्वर (vowels) आहेत.

मराठी भाषेतील स्वर खालीलप्रमाणे आहेत:

• अ
• आ
• इ
• ई
• उ
• ऊ
• ऋ
• ए
• ऐ
• ओ
• औ
• अं (अनुस्वार)
• अः (विसर्ग)

अं आणि अः यांना स्वर मानले जात नसले तरी, त्यांना स्वरादी (स्वरांवर अवलंबून असणारे) असे संबोधले जाते कारण त्यांचा उच्चार स्वरांच्या मदतीशिवाय होऊ शकत नाही. पारंपरिक मराठी वर्णमालेत त्यांना स्वरांनंतर स्थान दिले जाते.

गहूची किचळी (kichaḷī) या शब्दासाठी मराठीमध्ये काही पर्याय उपलब्ध आहेत, कारण 'किचळी' हा शब्द गहूच्या संदर्भात फारसा प्रचलित नाही आणि तो वेगवेगळ्या संदर्भांमध्ये वापरला जाऊ शकतो.

परंतु, जर 'किचळी' चा अर्थ गहूचा कोंडा, साल किंवा भुसा असा अपेक्षित असेल, तर त्याचे मराठीतील समानार्थी शब्द खालीलप्रमाणे आहेत:

• कोंडा: हा शब्द गहूच्या बाहेरील आवरण (bran) किंवा साल यासाठी वापरला जातो, जो दळताना धान्यापासून वेगळा होतो.
• भुसा: हा एक सामान्य शब्द आहे जो धान्याचा कोंडा, तुस किंवा गवताचे लहान कण यासाठी वापरला जातो.
• तुस: हा शब्द विशेषतः धान्याच्या वरच्या सालीसाठी (husk/chaff) वापरला जातो, जो धान्याच्या दाण्याला झाकतो.

त्यामुळे, जर 'गहूची किचळी' म्हणजे गहूचे बाहेरील आवरण किंवा भुसा असा अर्थ असेल, तर कोंडा, भुसा किंवा तुस हे शब्द वापरले जातात.

संस्कृत ही केवळ एक प्राचीन भाषा नसून, ती वैज्ञानिक दृष्ट्या अत्यंत महत्त्वपूर्ण मानली जाते. तिच्या संरचनेत, व्याकरणात आणि तिच्या माध्यमातून जतन केलेल्या ज्ञानात अनेक वैज्ञानिक पैलू दडलेले आहेत. खालील प्रमुख मुद्यांमधून संस्कृत भाषेचे वैज्ञानिक महत्त्व स्पष्ट होते:

1. ध्वनीशास्त्र आणि उच्चारशास्त्र (Phonetics and Phonology)

   संस्कृत भाषेचे ध्वनीशास्त्र अत्यंत विकसित आणि पद्धतशीर आहे. उच्चाराचे अचूक नियम (उदा. शिक्षा ग्रंथांमध्ये) भाषेला एक वैज्ञानिक आधार देतात. यामुळे ध्वनी उत्पादन, ध्वनी विश्लेषण आणि भाषाशास्त्राच्या अभ्यासात संस्कृत अत्यंत उपयुक्त ठरते. तिच्यातील प्रत्येक अक्षराचा उच्चार विशिष्ट पद्धतीने केला जातो, ज्यामुळे अर्थामध्ये स्पष्टता येते आणि ध्वनी कंपन (sound vibrations) यांचा अभ्यास करण्यासाठी ती एक आदर्श भाषा मानली जाते.

2. व्याकरण (पाणिनीचे अष्टाध्यायी)

   आचार्य पाणिनी यांनी लिहिलेले 'अष्टाध्यायी' हे जगातील सर्वात परिपूर्ण आणि वैज्ञानिक व्याकरण मानले जाते. याची रचना एखाद्या अल्गोरिदमप्रमाणे आहे, जी संगणकीय भाषा (Computational Linguistics) आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता (Artificial Intelligence) यांच्या विकासासाठी अत्यंत प्रेरणादायी ठरली आहे. याची अचूकता आणि संक्षिप्तता आधुनिक संगणक भाषांच्या रचनेशी साधर्म्य दर्शवते, ज्यामुळे संगणकीय प्रोग्रामिंगमध्ये तिचा वापर करण्याचे अनेक प्रयत्न झाले आहेत.

3. गणित आणि खगोलशास्त्र

   संस्कृत ग्रंथांमध्ये गणित आणि खगोलशास्त्राचे अनेक महत्त्वपूर्ण शोध आढळतात. शून्याची संकल्पना, दशांश प्रणाली, स्थानिक मूल्य (Place value system), त्रिकोणमिती (Trigonometry) आणि बीजगणित (Algebra) यांसारख्या अनेक गणितीय संकल्पना संस्कृत ग्रंथांमध्ये