जर एखादे वाहन स्थिर असेल, व ते आपल्याला गतिमान करायचे असेल, तर आपल्याला बल लावावे लागेल. किंवा एखादे वाहन गतिमान असेल, व आपल्याला ते स्थिर करायचे असेल, तरीही ब्रेकच्या रूपात आपल्याला बल लावावे लागेल. वस्तू त्यांची दिशा बदलण्यालाही विरोध करतात. त्या वाहनाने अवस्था बदलण्यात विरोध केला नसता, तर बल न लावताच आपण त्याला स्थिर अथवा गतिमान करू शकलो असतो.

अशा प्रकारे तीन प्रकारची जडत्वे असू शकतात. स्थिर स्थितीतील जडत्व, गतिमान स्थितीतील जडत्व आणि दिशेसंदर्भातील जडत्व.

वस्तूचे वस्तुमान जितके जास्त तितके जडत्व जास्त.

जडत्व (Inertia) : जडत्व म्हणजे कोणत्याही वस्तूची स्वतःच्या गतीमध्ये बदल न करण्याची प्रवृत्ती.

व्याख्या:

• वस्तू स्वतःहून आपली जागा बदलू शकत नाही, म्हणजेच जर वस्तू स्थिर असेल तर ती स्थिरच राहते आणि जर ती गतिमान असेल तर त्याच गतीने त्याच दिशेने पुढे जात राहते. वस्तूच्या या गुणधर्माला जडत्व म्हणतात.

जडत्वाचे प्रकार:

• स्थिरतेचे जडत्व: वस्तू स्थिर स्थितीत राहण्याची प्रवृत्ती.
• गतीचे जडत्व: वस्तू एकाच गतीने एकाच दिशेने पुढे सरळ रेषेत जात राहण्याची प्रवृत्ती.
• दिशेचे जडत्व: वस्तू आपली दिशा बदलण्यास विरोध करते, तीच दिशा ठेवण्याचा प्रयत्न करते.

उदाहरण:

• बस अचानक थांबल्यास, आपण पुढे झुकतो, कारण आपले शरीर गतीमध्ये असते आणि ते तसेच राहू इच्छिते.
• फिरणारा पंखा बंद केल्यावर लगेच थांबत नाही, तो काही वेळ फिरत राहतो, कारण तो आपल्या गतीचे जडत्व टिकवून ठेवतो.

जडत्वाची संकल्पना न्यूटनच्या गतीविषयक नियमांमधील एक महत्त्वपूर्ण भाग आहे. Inertia