तिरळेपणा, ज्याला स्क्विंट (Squint) किंवा स्ट्रॅबिस्मस (Strabismus) देखील म्हणतात, ही एक अशी स्थिती आहे ज्यामध्ये दोन्ही डोळे एकाच दिशेला पाहत नाहीत. एक डोळा सरळ रेषेत पाहतो, तर दुसरा डोळा आत, बाहेर, वर किंवा खाली पाहू शकतो.

तिरळेपणाची कारणे:

• डोळ्यांच्या स्नायूंचा असमतोल: प्रत्येक डोळ्याला सहा स्नायू जोडलेले असतात, जे डोळ्यांच्या हालचाली नियंत्रित करतात. जर या स्नायूंमध्ये असमतोल असेल, तर डोळे तिरळे होऊ शकतात.
• आनुवंशिकता: तिरळेपणा आनुवंशिक असू शकतो. जर कुटुंबातील सदस्यांना तिरळेपणा असेल, तर तो होण्याची शक्यता वाढते.
• दृष्टी समस्या: दूरदृष्टी (Hyperopia), निकटदृष्टी (Myopia) किंवा दृष्टिवैषम्य (Astigmatism) यांसारख्या दृष्टी समस्यांमुळे तिरळेपणा होऊ शकतो.
• मेंदू समस्या: काहीवेळा, मेंदूतील समस्यांमुळे डोळ्यांच्या हालचालींवर नियंत्रण ठेवणे कठीण होते, ज्यामुळे तिरळेपणा येतो.

तिरळेपणाची लक्षणे:

• डोळे एकाच दिशेला न पाहणे.
• दुहेरी दृष्टी (Double vision).
• डोळ्यांवर ताण येणे.
• डोकेदुखी.
• दृष्टी कमी होणे.

तिरळेपणाचे उपचार:

तिरळेपणावर उपचार करणे शक्य आहे. उपचारांचा उद्देश डोळ्यांना सरळ करणे आणि दृष्टी सुधारणे हा असतो.

• चष्मा किंवा कॉन्टॅक्ट लेन्स: दृष्टी समस्या सुधारण्यासाठी चष्मा किंवा कॉन्टॅक्ट लेन्सचा वापर केला जातो.
• डोळ्यांचे व्यायाम: काही विशिष्ट व्यायाम डोळ्यांच्या स्नायूंना मजबूत करतात आणि डोळ्यांची दृष्टी सुधारण्यास मदत करतात.
• प्रिझम (Prism): प्रिझम हे विशेष लेन्स असतात जे दृष्टी सुधारण्यासाठी चष्म्याला जोडले जातात.
• बोटॉक्स इंजेक्शन: काही प्रकरणांमध्ये, डोळ्यांच्या स्नायूंना बोटॉक्स इंजेक्शन दिले जातात.
• शस्त्रक्रिया: गंभीर प्रकरणांमध्ये, डोळ्यांच्या स्नायूंना सरळ करण्यासाठी शस्त्रक्रिया (Surgery) आवश्यक असू शकते.

डॉक्टरांचा सल्ला:

जर तुम्हाला किंवा तुमच्या मुलाला तिरळेपणाची लक्षणे दिसत असतील, तर नेत्ररोग तज्ज्ञांचा (Ophthalmologist) सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे. लवकर निदान आणि उपचार दृष्टी सुधारण्यास मदत करू शकतात.

ॲक्युरेसी: