सरकारने एखाद्या संशोधकाला त्याचे नवीन व उपयुक्त शोध किंवा निर्मिती सार्वजनिक करण्यासाठी देण्यात येणारी अनन्य प्रकारची सवलत किंवा अधिकार याला पेटंट किंवा एकस्व म्हणतात. हा अधिकार मर्यादित काळासाठी दिला जातो. पेटंट बौद्धिक मालमत्तेचा एक प्रकार आहे.

◆पेटंटचे प्रकार◆

भारतामध्ये केवळ काही प्रकारचे पेटंट स्वीकार्य आहेत आणि खालील श्रेणी आहेत:

●उपयुक्तता पेटंट●: - हे पेटेंटचे सर्वात महत्वाचे प्रकार आहे जे ते शोध च्या कार्यात्मक पैलूवर दिले जाते. या प्रकारच्या पेटंटची सर्वात जास्त मागणी केली जाते आणि पेटंट ऑफिसच्या आधी अनुप्रयोगाचा मसुदा तयार करून त्यावर कारवाई करण्यासाठी भरपूर कौशल्ये लागतात. शोध च्या कार्यात्मक उपयुक्तता संरक्षित आहे.

●डिझाईन पेटंट●: - पेटंटचे हे प्रकार शोध च्या शोभिवंत किंवा बाह्य देखावा मंजूर आहे. जर डिझाईन कार्यात्मक गरज असेल तर डिझाईन पेटंटसाठी ते नोंदणीकृत केले जाऊ शकत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या विमानाच्या वायुगतिशास्त्रीय आकाराचे डिझाइन पेटंट म्हणून नोंदणी करता येणार नाही, कारण आविष्काराच्या अगदी सहजपणे काम करण्यासाठी आकार अतिशय महत्वाचा आहे.

●वनस्पती पेटंट●: - वनस्पतींच्या जातींचे अलैंगिक पुनरुत्पादन करून बनवलेल्या वनस्पतींचे प्रकार या प्रकारच्या पेटंटसाठी दिले जाते.