वैद्यकीय उपचार

व्हेंटिलेटरवर असलेल्या रुग्णाची प्रक्रिया ही एक गुंतागुंतीची वैद्यकीय प्रक्रिया असते, ज्यामध्ये रुग्णाच्या फुफ्फुसांना आधार देण्यासाठी यांत्रिक उपकरणाचा वापर केला जातो. व्हेंटिलेटर (ज्याला 'जीवनरक्षक यंत्र' असेही म्हणतात) रुग्णाला श्वास घेण्यास मदत करते किंवा रुग्णाच्या वतीने श्वास घेते. यामुळे रुग्णाच्या शरीरात ऑक्सिजन पोहोचतो आणि कार्बन डायऑक्साइड बाहेर काढला जातो.

व्हेंटिलेटरवरील रुग्णाची सामान्य प्रक्रिया खालीलप्रमाणे असते:

1. रुग्णाला व्हेंटिलेटरची गरज कधी भासते?
   • जेव्हा रुग्णाची फुफ्फुसे नीट काम करत नाहीत किंवा श्वास घेण्यास खूप त्रास होतो.
   • तीव्र श्वसन विकार (उदा. न्यूमोनिया, ARDS, COPD चा तीव्र झटका).
   • मेंदूला झालेली इजा किंवा स्ट्रोकमुळे श्वास नियंत्रित करण्याची क्षमता कमी होणे.
   • मोठ्या शस्त्रक्रियेनंतर, जेव्हा शरीर रिकव्हर होत असते.
   • गंभीर दुखापत किंवा आजारामुळे शरीरात खूप अशक्तपणा येणे.
2. इंट्यूबेशन (Intubation):
   • व्हेंटिलेटर सुरू करण्यापूर्वी, बहुतेकदा रुग्णाला इंट्यूबेट (intubate) करावे लागते. यामध्ये, एक लवचिक नळी (एंडोट्रॅशियल ट्यूब - ETT) रुग्णाच्या तोंडातून श्वासनलिकेपर्यंत (windpipe) टाकली जाते. यामुळे व्हेंटिलेटरद्वारे हवा थेट फुफ्फुसात पोहोचते.
   • ही प्रक्रिया करण्यासाठी रुग्णाला भूल (sedation) दिली जाते.
3. व्हेंटिलेटर जोडणे आणि सेटिंग्ज (Connecting to Ventilator and Settings):
   • इंट्यूबेशननंतर, ही नळी व्हेंटिलेटर मशीनला जोडली जाते.
   • डॉक्टर आणि श्वसनोपचार तज्ञ (Respiratory Therapists) रुग्णाच्या गरजेनुसार व्हेंटिलेटरची सेटिंग्ज (उदा. श्वासोच्छवासाची गती, हवेचा दाब, ऑक्सिजनचे प्रमाण) काळजीपूर्वक सेट करतात. ही सेटिंग्ज रुग्णाच्या स्थितीनुसार वेळोवेळी बदलली जातात.
4. रुग्णाची स्थिती:
   • व्हेंटिलेटरवर असताना बहुतेक रुग्णांना शांत झोपेसाठी किंवा अस्वस्थता कमी करण्यासाठी उपशामक (sedative) औषधे दिली जातात, कारण नळीमुळे किंवा मशीनमुळे त्यांना त्रास होऊ शकतो.
   • काही रुग्णांना स्नायू शिथिल करणारी (muscle relaxants) औषधे देखील दिली जातात, ज्यामुळे ते मशीनशी संघर्ष करत नाहीत आणि उपचार अधिक प्रभावी ठरतात.
5. सतत निरीक्षण (Continuous Monitoring):
   • व्हेंटिलेटरवरील रुग्णावर २४ तास लक्ष ठेवले जाते. यामध्ये हृदयगती, रक्तदाब, ऑक्सिजनची पातळी, श्वासोच्छ्वास, शरीराचे तापमान आणि फुफ्फुसाचे कार्य यांवर सतत लक्ष ठेवले जाते.
   • रक्तातील वायूंचे (blood gases) नियमितपणे परीक्षण केले जाते, ज्यामुळे ऑक्सिजन आणि कार्बन डायऑक्साइडचे प्रमाण तपासले जाते.
6. इतर उपचार:
   • रुग्णाला नळीद्वारे (feeding tube) किंवा शिरेवाटे (IV) पोषण दिले जाते.
   • फुफ्फुसात जमा झालेला कफ आणि स्राव बाहेर काढण्यासाठी सक्शनिंग (suctioning) केले जाते.
   • संक्रमण टाळण्यासाठी काळजी घेतली जाते आणि आवश्यकतेनुसार प्रतिजैविके (antibiotics) दिली जातात.
   • रुग्णाला बेडसोर्स (bedsores) टाळण्यासाठी आणि रक्ताभिसरण सुधारण्यासाठी नियमितपणे स्थिती बदलली जाते. काहीवेळा फिजिओथेरपी देखील केली जाते.
7. व्हेंटिलेटरवरून काढण्याची प्रक्रिया (Weaning off the Ventilator):
   • जेव्हा रुग्णाची स्थिती सुधारते आणि फुफ्फुसे स्वतःहून काम करण्यास तयार होतात, तेव्हा त्यांना हळूहळू व्हेंटिलेटरवरून काढले जाते. या प्रक्रियेला 'वीनिंग' (weaning) म्हणतात.
   • यामध्ये व्हेंटिलेटरचा सपोर्ट हळूहळू कमी केला जातो आणि रुग्णाला स्वतःहून श्वास घेण्यास प्रोत्साहन दिले जाते.
   • वीनिंग प्रक्रिया यशस्वी झाल्यावर, नळी काढली जाते (extubation).
8. एक्सट्यूबेशननंतरची काळजी (Post-Extubation Care):
   • नळी काढल्यानंतर रुग्णावर काही काळ बारीक लक्ष ठेवले जाते, जेणेकरून श्वासोच्छ्वासाची कोणतीही समस्या उद्भवणार नाही याची खात्री केली जाते.
   • काही रुग्णांना श्वासोच्छ्वासासाठी थोडा काळ ऑक्सिजन सपोर्ट (उदा. नाकावाटे ऑक्सिजन) दिला जातो.

व्हेंटिलेटरवर असणे ही एक गंभीर स्थिती असते आणि त्यासाठी रुग्णाला गहन उपचार युनिटमध्ये (Intensive Care Unit - ICU) अनुभवी डॉक्टर्स आणि नर्स यांच्या सततच्या देखरेखीखाली ठेवले जाते.

होय, शिर्डीमध्ये काही ठिकाणी मोफत उपचार केले जातात. खाली काही पर्याय दिले आहेत:

• श्री साईबाबा रुग्णालय: श्री साईबाबा संस्थान ट्रस्टच्या माध्यमातून हे रुग्णालय चालवले जाते. येथे गरीब आणि गरजू रुग्णांना मोफत वैद्यकीय सेवा पुरवली जाते.
• साईनाथ हॉस्पिटल: हे रुग्णालय देखील काही प्रमाणात मोफत उपचार देते.
• इतर धर्मादाय संस्था: शिर्डीमध्ये अनेक धर्मादाय संस्था आहेत ज्या गरीब लोकांना मोफत आरोग्य सेवा पुरवतात.

अधिक माहितीसाठी, आपण श्री साईबाबा संस्थान ट्रस्टच्या वेबसाइटला भेट देऊ शकता किंवा थेट रुग्णालयात संपर्क साधू शकता.

टीप: रुग्णालय आणि त्यांच्या सेवांबद्दल अधिक माहिती मिळवण्यासाठी, आपण त्यांच्याशी संपर्क साधणे उचित राहील.

Lipoma (चरबीची गाठ) आजारावर उपचार खालीलप्रमाणे:

पोटॅशियमची कमतरता भरून काढण्यासाठी खालील उपाय केले जाऊ शकतात:

टीप: हा सल्ला केवळ सामान्य माहितीसाठी आहे आणि तो वैद्यकीय सल्ला नाही. कृपया आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क साधा.

किलेशन थेरपी म्हणजे काय ?

आपल्या शरीरात ७२ कोटीपेक्षा जास्त रक्तवाहिन्या आहेत. त्यातील अनेक बंद पडलेल्या केशवाहिन्या किलेशनच्या एका ट्रिटमेंटने उघडतात. किलेशन थेरपीमध्ये शिरेत सलाईनमधून एक विशिष्ठ औषध दिले जाते. हे औषध शिरेतुन शरीरात गेल्यानंतर रक्तवाहिन्यांमधील रक्ताची गुठळी, कॉलेस्ट्रॉलचे थर, रक्तवाहिन्यांमधील ब्लॉकेज विरघळायला चालू होते य शरिरातले नको असलेले विषारी पदार्थ शरीरातून लघवीवाटे बाहेर पडतात. विषारी पदार्थ म्हणजे टॉक्सीन्स आणी हेवी मेटल्स होय. किलेशन थेरपी घेतल्यानंतर रक्तातील इतर दोष नाहिसे होतात आणि हार्ट अटक, परेलायटीक स्ट्रोक येण्याची शक्यता नाहीश्या होतात. जागतीक आरोग्य संघटनानी हे सिद्ध केले आहे की, 400 वर्षापूर्वीच्या पूर्वजांपेक्षा आजच्या आधूनिक मानवी शरीरातील हाडांमध्ये दोन हजारपटीने जास्त शिसे आहे. हे शिसे एवढ्या प्रमाणांत मानवी शरीरात कोठून आले? त्याचे कारण हवेतील प्रदूषण, दुषित पाणी, फळे, धान्य, भाजीपाला यामधील किटनाशकांचा अंश, बाटली बंद पेय व इतर खाद्य पदार्थ, व्यायामाचा अभाव, तंबाखूचे सेवन, सिगारेट या सर्व कारणांमूळे मानवी शरीरातील शिसे व इतर घातक विषारी पदार्थांचे प्रमाण वाढले हे सर्व विषारी पदार्थ फक्त किलेशन थेरपीच मानवी शरीरातून बाहेर काढू शकते.

किलेशन थेरपी कशी कार्य करते ?

ज्या प्रमाणे बर्फाचा तुकडा पाण्यामध्ये टाकल्यानंतर हळूहळू विरघळतो त्याप्रमाणे शरीरातील रक्त वाहिन्यांमधील रक्ताच्या गुठळ्या, ब्लॉकेज, कॉलेस्टरॉलचे थर हळूहळू विरघळवण्याचे काम किलेशन थेरपी करते. सर्व असाध्य रोग (हृदयरोग, कॅन्सर, डायबेटिस, संधीवात, अर्धांगवायू इत्यादी) ह्याचे प्रमूख कारण फ्रि रडीकल्स आहेत. हे फ्रि रडीकल्स रक्तामध्ये निर्माण होण्याचे प्रमुख कारण आजची आधुनिक जीवन शैली, तंबाखू , सिगारेट, मिश्रीचे सेवन, ताण-तणाव, दु:ख किंवा राग मनात दाबून ठेवणे, लठ्ठपणा, बद्धकोष्ठता, व्यायामाचा अभाव इत्यादि या फ्रि रडीकल्स मुळे शरीरातील सर्व रक्त वाहिन्या कठीण होतात व रक्त पेशींच्या आवरणाला इजा पोहचते. किलेशन थेरपी रक्तातील फ्रि रडीकल्स काढून टाकते व कठीण झालेल्या रक्तवाहिन्या परत लवचिक बनवतात. त्यामुळे शरीरातील संरक्षण प्रणाली परत कार्यरत होते. शरीरातील असंख्य बंद पडलेल्या रक्त वाहिन्या परत चालू होतात ज्यामुळे हृदय , मेंदू , पाय आणि इतर अवयवांना पुरेसा रक्त पुरवठा मिळतो आणि अवयवांचे कार्य सुरळीत चालू होते.

किलेशन थेरपी कोणकोणत्या आजारांवर उपयुक्त आहे ?

किलेशन हृदयरोगांवर उपयुक्त आहे. बायपास, अन्जिओप्लास्टी पूर्णपणे टाळता येते. किलेशन थेरपी पॅरालिसीस, पायातील रक्त वाहिन्यांमधील अडथळे, गँगरीन, कॅरोटीड आर्टडीसीज, पार्किन्सन्स, संधीवात वगैरेंवर उपयुक्त आहे. किलेशन थेरपी ही बायपास सर्जरीपेक्षा 300 पटींनी सुरक्षित आहे.

किलेशन थेरपी घेण्यास अऍडमिट व्हावे लागते का ?

किलेशन थेरपी घेण्यास अडमिट व्हावे लागत नाही. ही ट्री­टमेंट आठवड्यातून 1 किंवा 2 वेळा ध्यावी लागते. प्रत्येक किलेशन ट्री­टमेंट अडीच ते तीन तास चालते. ह्या ट्री­टमेंटस ज्या त्या रोगांवर अवलंबून असतात. उदा. बायपास सर्जरी टाळण्यासाठी 20 ते 30 ट्री­टमेंट घ्याव्या लागतात. मी चिंतीत आहे, मला बायपास सर्जरी टाळता येईल का ? बायपास सर्जरी टाळण्यासाठी प्रथमत: किलेशन थेरपी घ्यावी. जीवन पद्धतीत बदल करणे, आहारामध्ये योग्य बदल, चालण्याचा व्यायाम व प्राणायाम, हे बदल कायम स्वरूपी करावे लागतात. आणि सर्वात महत्वाचे म्हणजे हे सर्व बदल तुम्हांला बायपास सर्जरीनंतरही करावे लागतात

किलेशन थेरपीचे इतर फायदे

रक्तातील चिकटपणा कमी होतो

कोलेस्ट्रॉल कमी होते

ब्लॉकमधील कॅल्शीयम विरघळते

दृष्टी, ऐकण्याची क्षमता, स्मरणशक्ती सुधारते

कंपवात कमी होतो

कॅन्सर पेशींची वाढ होत नाही.

शरीरातील रोगप्रतिकारक शक्ती वाढते

संधीवात कमी होतो

हायपरटेन्शन व उच्च रक्तदाब कमी होतो

छातीत दुखणे बरे होते.

मधुमेहाने शरीरावर केलेले दुष्परीणाम कमी होतात

ह्रुदय, फुफ्फुस, यकृत, मेंदू, नजर इ. अवयवांचे कार्य सुधारते.

आयुष्य वाढते.

चिकित्सा पद्धती

 

चिकित्सा पद्धती

(१) पॅथॉस म्हणजे रोग. त्याच्या विरुद्ध प्रक्रिया शरीरात करण्यासाठी जे उपचार करतात त्या पद्धतीला ‘ॲलोपॅथी’ अथवा ‘विषमचिकित्सा’ म्हणतात. या पद्धतीमध्ये रोगविरोधी औषधे देणे व शस्त्रचिकित्सा यांचा अंतर्भाव होतो. आधुनिक चिकित्सापद्धतीमध्ये अनेक उपचारांचा अंतर्भाव होत असल्यामुळे या पद्धतीला ॲलोपॅथी म्हणजे चुकीचे आहे, असे एक मत आहे. ‘आधुनिक चिकित्सापद्धती’ हे नाव अधिक समर्पक आहे.

(२) शरीरातील धातूंमध्ये दोष निर्माण झाल्यामुळे रोग होतात. ते दोष वायु-पित्त-कफ असे तीन असून त्यांच्यामधील समतोल बिघडल्यास रोग उत्पन्न होतो, अशी प्राचीन भारतातील चिकित्सापद्धती मानते. हे दोष शोधून काढून रोग बरा करता येतो असे या पद्धतीत मानले जाते. या पद्धतीला ⇨आयुर्वेद असे म्हणतात.

(३) प्राकृत (नेहमीच्या-निरोगी) शरीरात रोगासारखी लक्षणे ज्या औषधांमुळे होतात, ती औषधे अगदी सूक्ष्म प्रमाणात दिली असता रोग बरा होतो असे प्रख्यात जर्मन वैद्य हानेमान यांनी प्रतिपादिले. या तत्त्वावर आधारलेल्या चिकित्सा पद्धतीला त्यांनी होमिओपॅथी असे नाव दिले. तिलाच समचिकित्सा पद्धती असे म्हणतात.

(४) शरीरातील रोग बारा प्रमुख क्षारांपैकी (लवणांपैकी) एक वा अनेक क्षार कमी पडल्याने होतात व ते क्षार सूक्ष्म प्रमाणात दिल्यास रोग बरा होतो असे समजणाऱ्या चिकित्सा पद्धतीला 'बारा-क्षार-पद्धती' असे म्हणतात [→ बारा-क्षार-चिकित्सा].

(५) विशिष्ट रंगाचा उपयोग केला असता रोग बरे होतात असे मानणाऱ्या चिकित्सा पद्धतीला ⇨वर्णचिकित्सा असे म्हणतात. (६) रोगांचा मनाशी निकटचा संबध असून मन हेच शरीर व्यापारांचे नियंत्रण करीत असते म्हणून संमोहनावस्थेत (मर्यादित शुद्धिहरण करून सूचना समजण्याच्या अवस्थेत) असताना रोग्याला विशिष्ट संदेश देऊन रोगमुक्त करता येते असे मानणाऱ्या पद्धतीला 'संमोहनचिकित्सा' म्हणतात [→ संमोहविद्या]

(७) मनावर भय, दुःख, विफलता वगैरे संस्कार सुप्त चेतनावस्थेत होतात व त्यांमुळे रोग होऊ शकतो. ह्या सुप्तविकारांचे विश्लेषण करून रोग नाहीसे करणाऱ्या पद्धतीला ⇨मानसोपचार पद्धती असे म्हणतात. [→ मनोविश्लेषण].

(८) पाठीच्या मणक्यांच्या सांध्यांची विशिष्ट हालचाल करून रोग-मुक्ती करता येते असे मानणाऱ्या पद्धतीला ⇨अस्थिचिकित्सा पद्धती असे म्हणतात.

(९) आयर्वेद पद्धतीमध्ये उपयुक्त ठरलेली द्रव्ये सूक्ष्म मात्रेत दिली असता रोगपरिहार होतो असे मानणाऱ्या पद्धतीला ‘संजीवन-चिकित्सा’ असे म्हणतात.

(१०)चीनमध्ये शरीराच्या विशिष्ट भागात सुया टोचून रोग बरे करतात. त्या पद्धतीला ⇨सूचिचिकित्सा म्हणतात.

आधुनिक चिकित्साशास्त्राचे विभाग

(१) स्थानपरत्वे,

(२) प्रक्रियापरत्वे,

(३) द्रव्यपरत्वे आणि

(४) इतर, असे आधुनिक चिकित्साशास्त्राचे विभाग मानलेले आहेत.

स्थानपरत्वे

(अ) पोटात औषधे देऊन रोगप्रतिकार करणे. या विभागाला अन्नमार्गीय असे म्हणतात,

(आ) दंतचिकित्सा,

(इ) गुदमार्गे औषधे देऊन रोगपरिहार करणे,

(ई) त्वचेखाली वा स्नायूवाटे व नीलेवाटे औषधे टोचून घालणे; याला ‘अंतःक्षेपणचिकित्सा’असे म्हणतात.

प्रक्रियापरत्वे

(अ) शस्त्रक्रिया,

(आ) परिफुप्फुसात (फुप्फुसाभोवतालच्या द्रवयुक्त आवरणात) हवा भरून क्षयरोगाचे निवारण करणे,

(इ) काही मानसिक रोगांत शरीरात इन्शुलीन टोचून रक्तातील ग्लुकोजाचे प्रमाण एकदम कमी झाल्यामुळे जो आघात होतो त्याचा उपयोग करणे,

(ई) विद्युत उपकरणांनी शरीरात खोलवर उष्णता उत्पन्न करणे, [→ ऊतकतापन चिकित्सा],

(उ) क्ष-किरण किंवा जंबुपार (दृश्य वर्णपटातील जांभळ्या रंगाच्या पलिकडील अदृश्य) किरण वापरून केलेली चिकित्सा,

(ऊ) शरीरात कृत्रिम रीतीने ज्वरोत्पादन करणे (ज्वरचिकित्सा),

(ए) उत्सर्गी किरण (विशिष्ट मूलद्रव्यांपासून बाहेर पडणारे भेदक किरण) वापरून ग्रंथीवर व अर्बुदांवर (नवीन पेशींच्या अत्याधिक वाढीमुळे निर्माण झालेल्या गाठींवर) उपचार करणे [→ प्रारण चिकित्सा].

द्रव्यपरत्वे

(अ) अंतःस्राव अंतःस्त्रावी (वाहिनीविना सरळ रक्तात स्राव मिसळविणाऱ्या) ग्रंथीचा उपयोग करणे [अंतःस्रावी चिकित्सा, → अंतःस्रावी ग्रंथि],

(आ) कृत्रिम रसायने वापरणे [→ रासायनी चिकित्सा],

(इ) प्रतिजैव (अँटिबायॉटिक) पदार्थ वापरणे [प्रतिजैव चिकित्सा, → प्रतिजैव पदार्थ],

(ई) रक्तरस (प्रतिकारशक्ती उत्पन्न केलेल्या जनावरातील रक्तद्रव) वापरून रोग निवारणे करणे [रक्तरसचिकित्सा; → रक्तरसविज्ञान],

(उ) जंतुविषनाशक लस वापरणे [लसचिकित्सा, → लस व अंतःक्रामण],

(ऊ) वनस्पतिजन्य वा प्राणिजन्य पदार्थ वापरणे [→ औषधिचिकित्सा].

इतर

(अ) अपंग व्यक्तींच्या ग्रस्त अवयवांचे कार्य पुन्हा चालू करणे (व्यावसायिक चिकित्सा),

(आ) उष्मा, जल, संमर्दन इ. भौतिक उपाय करणे [→ भौतिकी चिकित्सा],

(इ) मानसोपचार-चिकित्सा.