फ्रेंच राज्यक्रांतीची सामाजिक कारणे कोणती ते लिहा?
फ्रेंच राज्यक्रांतीची अनेक सामाजिक कारणे होती, ज्यामुळे समाजात तीव्र असंतोष निर्माण झाला. ही कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:
-
सामाजिक असमानता आणि इस्टेट व्यवस्था:
फ्रेंच समाज तीन प्रमुख इस्टेटमध्ये विभागलेला होता:
- पहिली इस्टेट: यात धर्मगुरूंचा समावेश होता. त्यांना करातून सूट होती आणि अनेक विशेषाधिकार प्राप्त होते.
- दुसरी इस्टेट: यात कुलीन (अभिजात) वर्गाचा समावेश होता. त्यांनाही करातून सूट होती, राजकीय पदे आणि जमिनीचे मोठे भाग त्यांच्या मालकीचे होते.
- तिसरी इस्टेट: यात समाजातील बहुसंख्य लोक होते – शेतकरी, कारागीर, व्यापारी, वकील, डॉक्टर आणि कामगार. त्यांच्यावर सर्व करांचा भार होता आणि त्यांना कोणतेही विशेषाधिकार नव्हते. सामाजिक आणि राजकीय हक्कांपासून ते वंचित होते.
या रचनेमुळे पहिल्या दोन इस्टेट्सना अफाट फायदे मिळाले, तर तिसऱ्या इस्टेटला प्रचंड अन्याय आणि शोषणाचा सामना करावा लागला.
-
कुलीन वर्ग आणि धर्मगुरूंचे विशेषाधिकार:
कुलीन आणि धर्मगुरूंकडे मोठ्या प्रमाणात जमीन होती आणि ते शेतकऱ्यांकडून सामंतशाही कर (feudal dues) वसूल करत होते. ते समाजातील सर्वात श्रीमंत घटक असूनही त्यांना कोणतेही कर भरावे लागत नव्हते, ज्यामुळे तिसऱ्या इस्टेटमध्ये त्यांच्याबद्दल प्रचंड रोष होता.
-
तिसऱ्या इस्टेटवरील करांचा बोजा:
तिसऱ्या इस्टेटमधील लोकांना सरकारला (प्रत्यक्ष कर जसे की टायले, गॅबेल - मीठावरील कर), चर्चला (टायथे - धार्मिक कर) आणि जमीनदारांना (सामंतशाही कर) अनेक प्रकारचे कर भरावे लागत होते. या प्रचंड करभारामुळे त्यांचे जीवनमान अत्यंत कठीण झाले होते.
-
शहरी गरिबी आणि बेरोजगारी:
अठराव्या शतकाच्या उत्तरार्धात, शहरांमध्ये, विशेषतः पॅरिसमध्ये, गरिबी आणि बेरोजगारी मोठ्या प्रमाणात वाढली होती. अन्नधान्याच्या किमती वाढत होत्या, तर मजुरी कमी होती, ज्यामुळे सामान्य लोकांच्या जीवनात आर्थिक अस्थिरता निर्माण झाली होती.
-
सामाजिक गतिशीलतेचा अभाव:
फ्रेंच समाजात सामाजिक गतिशीलतेची (social mobility) कमतरता होती. एखाद्या व्यक्तीचा जन्म ज्या इस्टेटमध्ये झाला, तो त्याच इस्टेटमध्ये आपले जीवन व्यतीत करत असे. तिसऱ्या इस्टेटमधील लोकांना उच्च सामाजिक किंवा आर्थिक स्तरावर जाण्याची फार कमी संधी मिळत होती, ज्यामुळे त्यांच्यात निराशा आणि असंतोष वाढत गेला.
-
प्रबोधनकाळातील विचारांचा प्रभाव:
जॉन लॉक, रूसो आणि मॉंटेस्क्यू यांसारख्या प्रबोधनकालीन विचारवंतांनी मांडलेल्या स्वातंत्र्य, समानता आणि बंधुता या कल्पनांनी समाजातील असमानतेवर आणि अन्यायावर प्रकाश टाकला. या विचारांमुळे लोकांना आपले मूलभूत हक्क आणि समाजात न्याय असावा याची जाणीव झाली आणि त्यांनी अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवण्यास सुरुवात केली.