इंग्रज शासनाने आपल्या वसाहतींवर (विशेषतः भारतावर) अनेक कठोर निर्बंध लादले होते, ज्यामुळे वसाहतींमधील लोकांचे आर्थिक, राजकीय आणि सामाजिक जीवन मोठ्या प्रमाणात प्रभावित झाले. मुख्य निर्बंध खालीलप्रमाणे होते:

• आर्थिक शोषण आणि नियंत्रण:
  • उच्च कर प्रणाली: शेतजमिनीवर आणि इतर स्रोतांवर ब्रिटिशांनी अत्यंत जास्त कर लादले, ज्यामुळे स्थानिक लोकांवर मोठा आर्थिक बोजा पडला.
  • स्थानिक उद्योगांचे दमन: ब्रिटिश वस्तूंना प्रोत्साहन देण्यासाठी स्थानिक हस्तकला आणि उद्योगांचे दमन केले गेले. कच्चा माल भारतातून स्वस्त दरात इंग्लंडला नेला जाई आणि तयार वस्तू महागड्या दरात भारतात विकल्या जात.
  • नगदी पिकांना प्रोत्साहन: अन्नधान्याच्या पिकांऐवजी नगदी पिके (उदा. कापूस, नीळ) घेण्यास शेतकऱ्यांवर सक्ती केली, ज्यामुळे अन्नधान्याची टंचाई निर्माण झाली.
  • व्यापारी मक्तेदारी: ब्रिटिशांनी व्यापार आणि उद्योगावर आपली पूर्ण मक्तेदारी प्रस्थापित केली, ज्यामुळे स्थानिक व्यापाऱ्यांना मोठा तोटा झाला.
• राजकीय आणि प्रशासकीय निर्बंध:
  • स्व-शासनाचा अभाव: भारतीयांना स्वतःच्या देशावर राज्य करण्याचा किंवा प्रशासनात महत्त्वाचे निर्णय घेण्याचा अधिकार नव्हता. सर्व महत्त्वाचे निर्णय ब्रिटिश अधिकारी घेत असत.
  • उच्च पदांवर बंदी: प्रशासनातील आणि लष्करातील उच्च पदांवर भारतीयांना प्रवेश नाकारला जात असे. हे पदे केवळ ब्रिटिश लोकांसाठी राखीव होती.
  • कठोर कायदे: भारतीयांच्या हक्कांवर आणि स्वातंत्र्यावर गदा आणणारे अनेक कायदे लागू केले गेले (उदा. व्हर्नाक्युलर प्रेस ॲक्ट, शस्त्र कायदा).
  • 'फोडा आणि राज्य करा' (Divide and Rule) नीती: ब्रिटिशांनी भारतीयांमध्ये धार्मिक, जातीय आणि प्रादेशिक मुद्द्यांवरून फूट पाडून आपली सत्ता टिकवून ठेवली.
• सामाजिक आणि सांस्कृतिक निर्बंध:
  • अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यावर गदा: वृत्तपत्रे, पुस्तके आणि सार्वजनिक सभांवर कठोर निर्बंध लादण्यात आले, ज्यामुळे ब्रिटिश सरकारच्या विरोधात आवाज उठवणे कठीण झाले.
  • शिक्षण प्रणालीवर नियंत्रण: ब्रिटिश शिक्षण प्रणालीचा प्रसार करून स्थानिक भाषा, साहित्य आणि संस्कृतीकडे दुर्लक्ष केले गेले.
  • वंशभेद आणि वर्णद्वेष: भारतीयांना दुय्यम दर्जाची वागणूक दिली जाई. सार्वजनिक ठिकाणी, रेल्वेमध्ये किंवा हॉटेल्समध्ये भारतीयांना अनेकदा प्रवेश नाकारला जात असे किंवा त्यांच्यासाठी वेगळी व्यवस्था असे.
• लष्करी निर्बंध:
  • शस्त्र कायदा (Arms Act): भारतीयांना शस्त्रे बाळगण्यास बंदी घालण्यात आली होती, तर ब्रिटिशांना ती बाळगण्याची मुभा होती.
  • लष्करामध्ये भारतीयांना उच्च पदांवर बढती मिळत नसे आणि त्यांना केवळ दुय्यम भूमिका दिली जात असे.