उत्पादक, ग्राहक आणि अपघटक यांवर थोडक्यात नोंदी:

१. उत्पादक (Producers):

• उत्पादक म्हणजे असे सजीव जे स्वतःचे अन्न स्वतः तयार करतात.
• ते सहसा सूर्यप्रकाशाचा वापर करून प्रकाशसंश्लेषण (photosynthesis) प्रक्रियेद्वारे अन्न तयार करतात.
• वनस्पती (उदा. झाडे, झुडपे, गवत), शैवाल (algae) आणि काही प्रकारचे जीवाणू (bacteria) हे उत्पादकांचे उत्तम उदाहरणे आहेत.
• ते अन्नसाखळीतील सर्वात खालचा स्तर तयार करतात आणि इतर सजीवांसाठी ऊर्जेचा मुख्य स्रोत असतात.

२. ग्राहक (Consumers):

• ग्राहक म्हणजे असे सजीव जे आपल्या अन्नासाठी इतर सजीवांवर अवलंबून असतात.
• ते स्वतःचे अन्न तयार करू शकत नाहीत.
• ग्राहकांचे मुख्य प्रकार खालीलप्रमाणे आहेत:
• प्राथमिक ग्राहक (Primary Consumers / शाकाहारी): जे थेट उत्पादकांना (वनस्पतींना) खातात. उदा. ससा, हरीण, गाय.
• द्वितीयक ग्राहक (Secondary Consumers / मांसाहारी किंवा मिश्राहारी): जे प्राथमिक ग्राहकांना खातात. उदा. कोल्हा, साप.
• तृतीयक ग्राहक (Tertiary Consumers / उच्च मांसाहारी): जे द्वितीयक ग्राहकांना खातात. उदा. वाघ, सिंह, गरुड.

३. अपघटक (Decomposers):

• अपघटक म्हणजे असे सजीव जे मृत वनस्पती आणि प्राण्यांचे अवशेष तसेच टाकाऊ सेंद्रिय पदार्थांचे विघटन (decomposition) करतात.
• या प्रक्रियेद्वारे ते जटिल सेंद्रिय पदार्थांचे रूपांतर साध्या, अजैविक घटकांमध्ये करतात.
• जीवाणू (bacteria) आणि बुरशी (fungi) हे अपघटकांची प्रमुख उदाहरणे आहेत.
• अपघटक पोषक तत्वांना जमिनीत परत आणून परिसंस्थेतील (ecosystem) पोषकद्रव्ये चक्र (nutrient cycle) चालू ठेवण्यास मदत करतात. त्यांच्याशिवाय पृथ्वीवर मृत सजीवांचा ढिगारा साचला असता आणि नवीन वनस्पतींना वाढण्यासाठी पोषक द्रव्ये मिळाली नसती.