घसारा (Depreciation) म्हणजे एखाद्या मालमत्तेच्या (उदा. यंत्रसामग्री, इमारत, वाहन) मूल्यात तिच्या वापरामुळे, वेळेनुसार झीज झाल्यामुळे, नवीन तंत्रज्ञान आल्यामुळे (कालबाह्यता) किंवा बाजारातील मागणी कमी झाल्यामुळे होणारी घट. हा एक लेखांकनाचा (Accounting) महत्त्वाचा भाग आहे, जो व्यवसायाला मालमत्तेची मूळ किंमत तिच्या उपयुक्त आयुष्यादरम्यान खर्च म्हणून वाटून देण्यास मदत करतो. यामुळे व्यवसायाचा नफा-तोटा अधिक अचूकपणे दर्शविला जातो.

घसारा मोजण्याच्या प्रमुख पद्धती खालीलप्रमाणे आहेत:

• 1. सरळ रेषीय पद्धत (Straight-Line Method):

  या पद्धतीत, मालमत्तेच्या उपयुक्त आयुष्यादरम्यान दरवर्षी सारख्याच रकमेचा घसारा आकारला जातो. ही सर्वात सोपी आणि सामान्यपणे वापरली जाणारी पद्धत आहे.

  सूत्र:

  घसारा = (मालमत्तेची मूळ किंमत - अंदाजित भंगार किंमत) / मालमत्तेचे अंदाजित उपयुक्त आयुष्य

  उदाहरणार्थ: जर एखाद्या यंत्राची किंमत ₹1,00,000 असेल, अंदाजित भंगार किंमत ₹10,000 असेल आणि उपयुक्त आयुष्य 9 वर्षे असेल, तर दरवर्षीचा घसारा = (₹1,00,000 - ₹10,000) / 9 = ₹10,000.

• 2. घटत्या शिलकीची पद्धत / अवमूल्यन शिल्लक पद्धत (Diminishing Balance Method / Written Down Value Method):

  या पद्धतीत, दरवर्षी मालमत्तेच्या पुस्तकी मूल्यावर (सुरुवातीच्या शिलकीवर) निश्चित टक्केवारीने घसारा आकारला जातो. त्यामुळे सुरुवातीच्या वर्षांमध्ये घसाऱ्याची रक्कम जास्त असते आणि त्यानंतर ती हळूहळू कमी होत जाते. ही पद्धत अशा मालमत्तांसाठी उपयुक्त आहे ज्यांचे सुरुवातीला जास्त मूल्य कमी होते.

  सूत्र:

  घसारा = मालमत्तेची चालू वर्षाच्या सुरुवातीची पुस्तकी किंमत × घसाऱ्याचा दर (%)

  उदाहरणार्थ: जर ₹1,00,000 च्या मालमत्तेवर 10% घसारा आकारायचा असेल, तर पहिल्या वर्षी ₹10,000 घसारा लागेल. दुसऱ्या वर्षी, उर्वरित ₹90,000 वर 10% घसारा लागेल, म्हणजे ₹9,000.

• 3. एकूण उत्पादन एकक पद्धत (Units of Production Method):

  या पद्धतीत, घसारा मालमत्तेच्या प्रत्यक्ष वापराच्या किंवा उत्पादनाच्या प्रमाणात आकारला जातो. जी मालमत्ता वापरानुसार झिजते (उदा. मशीनरी), तिच्यासाठी ही पद्धत अधिक योग्य आहे.

  सूत्र:

  प्रति एकक घसारा दर = (मालमत्तेची मूळ किंमत - अंदाजित भंगार किंमत) / मालमत्तेचे एकूण अंदाजित उत्पादन एकके

  चालू वर्षाचा घसारा = प्रति एकक घसारा दर × चालू वर्षातील उत्पादन एकके

  उदाहरणार्थ: जर एखाद्या मशीनची किंमत ₹1,00,000, भंगार किंमत ₹10,000 आणि एकूण उत्पादन क्षमता 90,000 युनिट्स असेल, तर प्रति युनिट घसारा ₹1 (₹90,000/90,000 युनिट्स) असेल. जर चालू वर्षात 15,000 युनिट्स तयार झाले असतील, तर घसारा ₹15,000 आकारला जाईल.

• 4. वार्षिकता पद्धत (Annuity Method):

  या पद्धतीत, मालमत्तेमध्ये गुंतवलेल्या भांडवलावर मिळणारे व्याज विचारात घेतले जाते. मालमत्तेची किंमत आणि त्यावर मिळणारे काल्पनिक व्याज हे घसाऱ्याच्या रकमेमध्ये समाविष्ट केले जातात. यामध्ये घसाऱ्याची रक्कम दरवर्षी वाढत जाते.

• 5. अवक्षय निधी पद्धत / बुडीत निधी पद्धत (Sinking Fund Method):

  या पद्धतीत, मालमत्तेच्या उपयुक्त आयुष्याच्या शेवटी ती बदलण्यासाठी आवश्यक असलेला निधी जमा करण्याच्या दृष्टिकोनातून घसारा आकारला जातो. ठराविक कालावधीनंतर एक ठराविक रक्कम बाजूला ठेवली जाते आणि त्यावर व्याज मिळवून, मालमत्तेच्या उपयुक्त आयुष्याच्या शेवटी नवीन मालमत्ता खरेदी करण्यासाठी पुरेसा निधी उपलब्ध होतो.