भगवान बुद्धांनी सांगितलेली चार आर्यसत्ये (चतुरार्यसत्ये) बौद्ध धर्माचा आधारस्तंभ आहेत. ही सत्ये मानवी जीवनातील दुःख आणि त्यातून मुक्त होण्याचा मार्ग स्पष्ट करतात. ती खालीलप्रमाणे आहेत:

1. दुःख आर्यसत्य (सगळे दुःख आहे)

   या पहिल्या आर्यसत्यानुसार, जीवन हे दुःखमय आहे. याचा अर्थ केवळ शारीरिक वेदना किंवा मानसिक क्लेश एवढाच नाही, तर अनित्यतेमुळे (नाशवंतपणामुळे) होणारी निराशा, अपूर्णता आणि असमाधान यांचाही यात समावेश होतो. जन्म, वृद्धत्व, आजारपण, मृत्यू, प्रिय व्यक्तींपासून दूर होणे, अप्रिय व्यक्तींच्या सान्निध्यात असणे आणि जे हवे ते न मिळणे हे सर्व दुःखच आहे, असे बुद्ध सांगतात.

2. दुःख समुदय आर्यसत्य (दुःखाचे कारण आहे)

   दुसरे आर्यसत्य दुःखाचे मूळ कारण स्पष्ट करते. हे कारण म्हणजे 'तृष्णा' (इच्छा, वासना किंवा आसक्ती). आपल्या मनातील विविध प्रकारच्या इच्छा, लोभ, आसक्ती आणि अज्ञान यामुळे दुःख निर्माण होते. आपण शाश्वत सुख किंवा चिरंतन वस्तूंच्या मागे लागतो, पण जग अनित्य असल्यामुळे त्या न मिळाल्यास किंवा नष्ट झाल्यास आपल्याला दुःख होते. या तृष्णेमुळेच आपण जन्म-मृत्यूच्या चक्रात (संसारचक्रात) अडकतो.

3. दुःख निरोध आर्यसत्य (दुःखाचे निवारण शक्य आहे)

   तिसरे आर्यसत्य सांगते की, दुःखाचा अंत करणे शक्य आहे. जेव्हा तृष्णा पूर्णपणे नष्ट होते, तेव्हा दुःखाचाही अंत होतो. या अवस्थेला 'निर्वाण' असे म्हणतात. निर्वाण म्हणजे सर्व वासना, आसक्ती आणि अज्ञानाचा नाश होय. ही दुःखमुक्त अवस्था आहे, जिथे कोणत्याही प्रकारची इच्छा किंवा आसक्ती नसते.

4. दुःख निरोध गामिनी प्रतिपदा आर्यसत्य (दुःख निवारणाचा मार्ग आहे)

   चौथे आर्यसत्य दुःखाच्या अंताकडे घेऊन जाणारा मार्ग स्पष्ट करते. हा मार्ग म्हणजे 'अष्टांगिक मार्ग' (आठ-पट मार्ग). बुद्धांनी सांगितलेला हा मध्यम मार्ग आहे, जो अतिशय भोग आणि अतिशय तपस्या दोन्ही टाळून सम्यक जीवन जगण्याचे शिकवतो. अष्टांगिक मार्गात खालील आठ गोष्टींचा समावेश होतो:

   • सम्यक दृष्टी (Right Understanding)
   • सम्यक संकल्प (Right Thought)
   • सम्यक वाचा (Right Speech)
   • सम्यक कर्म (Right Action)
   • सम्यक आजीविका (Right Livelihood)
   • सम्यक व्यायाम (Right Effort)
   • सम्यक स्मृती (Right Mindfulness)
   • सम्यक समाधी (Right Concentration)

   या मार्गाचे पालन केल्याने व्यक्ती दुःखमुक्त होऊन निर्वाणाची अवस्था प्राप्त करू शकते.