स्त्री-पुरुष समानता प्रस्थापित करण्यासाठी अनेक स्तरांवर प्रयत्न करणे आवश्यक आहे. हे केवळ कायद्यानेच नव्हे, तर समाजाच्या विचारसरणीत आणि दैनंदिन जीवनात बदल घडवून आणल्यानेच शक्य आहे. माझे विचार खालीलप्रमाणे आहेत:

• शिक्षण आणि जागरूकता:
  • लहानपणापासूनच मुलांना लैंगिक समानतेचे धडे दिले पाहिजेत. अभ्यासक्रमात स्त्री-पुरुष समानतेचे महत्त्व, त्यांचे योगदान आणि एकमेकांबद्दल आदर शिकवला पाहिजे.
  • पालकांनी मुला-मुलींमध्ये कोणताही भेदभाव न करता समान संधी आणि समान वागणूक दिली पाहिजे. घरगुती कामांची वाटणी, खेळ खेळण्याची मुभा आणि शिक्षणाचे समान महत्त्व पटवून दिले पाहिजे.
  • माध्यमांनी (चित्रपट, दूरदर्शन, जाहिराती) स्त्रियांचे केवळ रूढीवादी किंवा दुय्यम चित्रण न करता त्यांना सक्षम आणि निर्णय घेणाऱ्या व्यक्ती म्हणून दाखवले पाहिजे.
• आर्थिक सक्षमीकरण:
  • महिलांना समान कामासाठी समान वेतन (Equal pay for equal work) कायद्याची कठोरपणे अंमलबजावणी करणे.
  • महिलांना उद्योजकता, स्वयंरोजगार आणि व्यावसायिक प्रशिक्षणासाठी प्रोत्साहन देणे, जेणेकरून त्या आर्थिकदृष्ट्या स्वतंत्र होतील.
  • कामाच्या ठिकाणी महिलांसाठी सुरक्षित आणि अनुकूल वातावरण निर्माण करणे, ज्यात लैंगिक छळाला प्रतिबंध आणि योग्य रजेची (उदा. प्रसूती रजा, बाल संगोपन रजा) तरतूद असेल.
• कायदेशीर आणि प्रशासकीय सुधारणा:
  • महिलांच्या हक्कांचे संरक्षण करणारे कायदे अधिक बळकट करणे आणि त्यांची प्रभावीपणे अंमलबजावणी करणे. (उदा. घरगुती हिंसाचार प्रतिबंधक कायदा, हुंडा प्रतिबंधक कायदा).
  • न्यायव्यवस्थेत महिलांसाठी जलदगती न्याय मिळवून देण्यासाठी विशेष उपाययोजना करणे.
  • प्रशासकीय आणि राजकीय निर्णय प्रक्रियेत महिलांचा सहभाग वाढवणे. स्थानिक स्वराज्य संस्थांपासून ते राष्ट्रीय स्तरापर्यंत त्यांना पुरेसे प्रतिनिधित्व देणे.
• सामाजिक आणि सांस्कृतिक दृष्टिकोन बदलणे:
  • समाजातील रूढीवादी विचार, लिंगभेद करणारी परंपरा आणि पितृसत्ताक मानसिकता बदलण्यासाठी सातत्याने प्रयत्न करणे.
  • पुरुषांनी स्त्रियांबद्दल आदरभाव बाळगावा आणि घरातील तसेच बाहेरील जबाबदाऱ्यांमध्ये समान वाटा उचलावा यासाठी प्रबोधन करणे.
  • स्त्रियांनी स्वतःच्या हक्कांसाठी आणि सन्मानासाठी आवाज उठवण्यास त्यांना प्रोत्साहन देणे आणि त्यासाठी त्यांना आधार देणे.
• आरोग्य आणि सुरक्षितता:
  • महिलांना विशेषतः ग्रामीण भागात आरोग्य सुविधा आणि स्वच्छतेच्या सोयी पुरवणे.
  • सायबर गुन्हे आणि सार्वजनिक ठिकाणी होणाऱ्या छळापासून महिलांना संरक्षण देण्यासाठी अधिक प्रभावी उपाययोजना करणे.

स्त्री-पुरुष समानता म्हणजे केवळ महिलांना पुरुषांसारखे अधिकार मिळणे नव्हे, तर स्त्री आणि पुरुष दोघांनाही त्यांच्या पूर्ण क्षमतेने जगण्याची, निवड करण्याचे आणि विकासाची समान संधी मिळणे होय. हा एक दीर्घकाळ चालणारा सामाजिक बदल आहे, ज्यात प्रत्येकाचा सहभाग महत्त्वाचा आहे.