समाज
मराठा समाजासाठी पुनर्विवाह करण्यासाठी कोणताही विशिष्ट कायदेशीर प्रतीक्षा कालावधी नाही जो इतर हिंदूंपेक्षा वेगळा असेल.
भारतातील हिंदू विवाह कायदा, 1955 (Hindu Marriage Act, 1955) मराठा समाजासह सर्व हिंदूंना लागू होतो. या कायद्यानुसार:
- घटस्फोटानंतर पुनर्विवाह: घटस्फोटाचा अंतिम आदेश (Decree of Divorce) न्यायालयाने दिल्यानंतर, आणि त्या आदेशाविरुद्ध अपील करण्याचा कायदेशीर कालावधी (सामान्यतः 3 महिने) संपल्यानंतर किंवा अपील फेटाळल्यानंतर, कोणताही पक्ष पुनर्विवाह करण्यास स्वतंत्र असतो. घटस्फोट अंतिम झाल्यानंतर, कायद्यानुसार वेगळी कोणतीही प्रतीक्षा करण्याची आवश्यकता नसते.
- विधवा किंवा विधुरांसाठी पुनर्विवाह: पती किंवा पत्नीच्या निधनानंतर, विधवा किंवा विधुर व्यक्तींना पुनर्विवाह करण्यासाठी कायद्यानुसार कोणतीही प्रतीक्षा करावी लागत नाही. ते ताबडतोब पुनर्विवाह करण्यास स्वतंत्र असतात.
काही ठिकाणी सामाजिक किंवा पारंपरिक प्रथा असू शकतात, परंतु त्यांना कायदेशीर बंधन नसते. कायद्यानुसार, वर नमूद केलेल्या अटी पूर्ण झाल्यानंतर पुनर्विवाह करण्यास कोणतीही अडचण नसते.
अधिक माहितीसाठी, आपण हिंदू विवाह कायदा, 1955 पाहू शकता.
होय, मराठा जातीत पुनर्विवाह निश्चितपणे होऊ शकतो आणि तो समाजाकडून स्वीकारला जातो.
मराठा समाज हा हिंदू धर्माचा एक भाग आहे आणि त्यामुळे त्यांना हिंदू विवाह कायद्याचे नियम लागू होतात. या कायद्यानुसार, घटस्फोटित व्यक्ती किंवा विधवा/विधुर यांना पुनर्विवाह करण्याचा पूर्ण अधिकार आहे.
ऐतिहासिक आणि पारंपरिक दृष्ट्या काही विशिष्ट परिस्थितीत (उदा. विधवांचा पुनर्विवाह) काही ठिकाणी भिन्न विचार किंवा प्रथा असू शकतात, पण आधुनिक काळात आणि कायद्याच्या दृष्टीने मराठा समाजात पुनर्विवाहाला पूर्ण मान्यता आहे. अनेक मराठा कुटुंबांमध्ये आणि समाजात घटस्फोटित किंवा विधवा/विधुर व्यक्तींचे पुनर्विवाह होताना दिसतात.
सारांश, मराठा जातीत पुनर्विवाह करण्यास कोणतीही सामाजिक, धार्मिक किंवा कायदेशीर बंदी नाही.
नाही, माळी आणि मराठा समाजाचा ध्वज एक नाही.
मराठा समाज हा प्रामुख्याने भगव्या ध्वजाशी (भगवा ध्वज) संबंधित आहे, जो छत्रपती शिवाजी महाराजांनी वापरला होता आणि तो आजही मराठा अस्मितेचे प्रतीक मानला जातो.
माळी समाजाचा स्वतःचा असा कोणताही एक विशिष्ट आणि सर्वमान्य ध्वज नाही जो मराठा समाजाच्या भगव्या ध्वजाशी समान असेल. विविध माळी संघटनांचे किंवा समूहांचे त्यांचे स्वतःचे ध्वज असू शकतात, परंतु संपूर्ण माळी समाजासाठी असा कोणताही एक समान ध्वज नाही जो मराठा समाजाच्या ध्वजासारखाच असेल.
माळी समाज आणि मराठा समाज हे दोन्ही महाराष्ट्रातील महत्त्वाचे आणि मोठे समाज गट आहेत, परंतु त्यांच्यात काही प्रमुख फरक आहेत:
- पारंपारिक व्यवसाय:
- माळी समाज: हा समाज प्रामुख्याने बागायती (फळबाग, भाजीपाला), शेती आणि फुलशेतीशी संबंधित आहे. 'माळी' या शब्दाचा अर्थच मळ्याची देखभाल करणारा किंवा फुलांशी संबंधित असा होतो.
- मराठा समाज: हा समाज प्रामुख्याने शेती, जमीनदारी, प्रशासन आणि सैनिकी परंपरेशी संबंधित आहे. ऐतिहासिकदृष्ट्या, मराठे हे योद्धे आणि राज्यकर्ते म्हणून ओळखले जातात.
- सामाजिक दर्जा आणि वर्ण:
- माळी समाज: पारंपरिक हिंदू वर्णव्यवस्थेनुसार, माळी समाजाचा समावेश 'शूद्र' वर्णात केला जातो, परंतु ते कृषी आणि बागायतीमुळे समाजात सन्माननीय स्थान राखतात. त्यांना शासकीय स्तरावर इतर मागासवर्गीय (OBC) म्हणून वर्गीकृत केले जाते.
- मराठा समाज: मराठा समाजाच्या वर्णव्यवस्थेतील स्थानाबद्दल मतभेद आहेत. काही त्यांना 'क्षत्रिय' (योद्धा वर्ग) मानतात, तर काही त्यांना 'शूद्र' मानतात, विशेषतः त्यांच्या कृषी पार्श्वभूमीमुळे. महाराष्ट्रात मराठा समाज हा एक प्रभावी समाजगट आहे आणि अलीकडील काळात त्यांना आरक्षणासाठी (OBC श्रेणीत) संघर्ष करावा लागत आहे.
- राजकीय आणि सामाजिक प्रभाव:
- मराठा समाज: महाराष्ट्राच्या राजकारणात आणि समाजात मराठा समाजाचा ऐतिहासिक आणि वर्तमानकाळात खूप मोठा प्रभाव आहे. अनेक मुख्यमंत्री आणि प्रमुख राजकीय नेते या समाजातून आलेले आहेत.
- माळी समाज: माळी समाजाचाही महाराष्ट्राच्या राजकारणात आणि समाजकारणात महत्त्वाचा सहभाग आहे, परंतु त्यांचा एकूण राजकीय प्रभाव मराठा समाजाच्या तुलनेत कमी मानला जातो.
- सांस्कृतिक ओळख:
- दोन्ही समाज महाराष्ट्राचे असल्याने, त्यांच्यात अनेक समान सांस्कृतिक चालीरिती, सण आणि परंपरा आढळतात. तथापि, काही विशिष्ट कुळांच्या परंपरा किंवा स्थानिक देवदेवतांच्या पूजेमध्ये काही प्रमाणात भिन्नता असू शकते.
थोडक्यात सांगायचे तर, माळी समाज हा प्रामुख्याने बागायती आणि फुलशेतीशी संबंधित असलेला ओबीसी प्रवर्गातील समाज आहे, तर मराठा समाज हा प्रामुख्याने शेती, जमीनदारी आणि सैनिकी परंपरेशी संबंधित असलेला महाराष्ट्रातील प्रभावशाली समाजगट आहे.
ओबीसी (OBC) म्हणजे 'इतर मागास वर्ग' (Other Backward Classes). या वर्गात समाविष्ट असलेल्या जातींची संख्या निश्चितपणे सांगणे थोडे कठीण आहे, कारण केंद्र सरकारची यादी आणि प्रत्येक राज्याची स्वतःची यादी वेगवेगळी असते.
- केंद्र सरकारच्या ओबीसी यादी: केंद्र सरकारच्या 'इतर मागास वर्ग' (OBC) यादीमध्ये सध्या सुमारे 2600 हून अधिक जातींचा समावेश आहे. या यादीमध्ये सामाजिक आणि शैक्षणिकदृष्ट्या मागासलेल्या मानल्या गेलेल्या जाती आणि समुदायांचा समावेश असतो. ही यादी वेळोवेळी राष्ट्रीय मागास वर्ग आयोग (National Commission for Backward Classes - NCBC) द्वारे सुधारित केली जाते.
- राज्य सरकारच्या ओबीसी यादी: प्रत्येक राज्याची स्वतःची स्वतंत्र 'इतर मागास वर्ग' यादी असते. या यादीमध्ये त्या राज्याच्या विशिष्ट गरजा आणि सामाजिक परिस्थितीनुसार जातींचा समावेश केला जातो. त्यामुळे, सर्व राज्यांच्या याद्यांमधील जातींची एकूण संख्या केंद्र सरकारच्या यादीतील संख्येपेक्षा बरीच जास्त असू शकते.
म्हणून, 'किती' या प्रश्नाचे एक निश्चित उत्तर नाही, कारण यादी केंद्र आणि राज्यानुसार बदलते.
अधिक माहितीसाठी, आपण राष्ट्रीय मागास वर्ग आयोगाच्या (NCBC) अधिकृत वेबसाइटला भेट देऊ शकता: राष्ट्रीय मागास वर्ग आयोग (NCBC)
भारतात 'जाती' (caste) या संकल्पनेला अनेक पैलूंनी पाहिले जाते आणि त्यांची नेमकी संख्या सांगणे अत्यंत कठीण आहे, कारण:
- वर्ण व्यवस्था: प्राचीन भारतीय परंपरेनुसार, समाजात चार मुख्य वर्ण होते - ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्र. ही वर्ण व्यवस्था व्यवसायावर आधारित होती.
- जाती (Jatis): वर्ण व्यवस्थेपेक्षा 'जाती' ही संकल्पना अधिक गुंतागुंतीची आहे. भारतात हजारो वेगवेगळ्या जाती आणि उपजाती आहेत. या जाती सामाजिक गट, व्यवसाय, प्रदेश आणि परंपरांवर आधारित आहेत. यातील अनेक जाती एकमेकांपासून भिन्न आहेत.
- सरकारी वर्गीकरण: भारत सरकारने अनुसूचित जाती (Scheduled Castes - SC), अनुसूचित जमाती (Scheduled Tribes - ST) आणि इतर मागासवर्गीय (Other Backward Classes - OBC) अशा श्रेणींमध्ये अनेक जातींचा समावेश केला आहे. या प्रत्येक श्रेणीमध्ये शेकडो ते हजारो विशिष्ट जातींची नोंद आहे.
यामुळे, 'एकूण जाती किती' याचा नेमका आकडा देणे शक्य नाही. विविध जनगणनांमध्ये (विशेषतः १९३१ च्या शेवटच्या जातनिहाय जनगणनेत) हजारो जातींची नोंद झाली होती, आणि आजही त्याहून अधिक उपजाती अस्तित्वात आहेत. त्यामुळे त्यांची निश्चित संख्या देणे अवघड आहे.