भारत देशाला स्वातंत्र्य मिळवून देण्यामध्ये कोणत्याही एका व्यक्तीचा किंवा गटाचा हात नव्हता, तर अनेक देशभक्तांचे, नेत्यांचे आणि सामान्य जनतेचे सामूहिक प्रयत्न आणि बलिदान होते. यामध्ये प्रमुख योगदान देणाऱ्यांमध्ये खालील व्यक्ती, संघटना आणि चळवळींचा समावेश आहे:

• महात्मा गांधी: त्यांचे अहिंसक असहकार आंदोलन, सविनय कायदेभंग आणि भारत छोडो आंदोलनासारख्या चळवळींमुळे स्वातंत्र्याच्या लढ्याला जनआंदोलनाचे स्वरूप प्राप्त झाले. ते स्वातंत्र्य संग्रामाचे सर्वोच्च नेते होते.
• पंडित जवाहरलाल नेहरू: गांधीजींच्या नेतृत्वाखालील प्रमुख नेते आणि भारताचे पहिले पंतप्रधान, ज्यांनी स्वातंत्र्याच्या लढ्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली.
• सरदार वल्लभभाई पटेल: गांधीजींचे विश्वासू सहकारी आणि स्वातंत्र्यानंतर संस्थानांचे एकत्रीकरण करणारे महत्त्वाचे नेते.
• सुभाषचंद्र बोस: 'आझाद हिंद सेने'ची स्थापना करून परदेशातून ब्रिटिश राजवटीला आव्हान देणारे क्रांतिकारी नेते.
• भगतसिंग, सुखदेव, राजगुरू: देशासाठी हसत हसत बलिदान देणारे क्रांतीकारक.
• बाळ गंगाधर टिळक, लाला लजपत राय, बिपिनचंद्र पाल (लाल-बाल-पाल): सुरुवातीच्या काळातील जहालवादी नेते, ज्यांनी 'स्वराज्य माझा जन्मसिद्ध हक्क आहे आणि तो मी मिळवणारच' असा नारा देऊन जनतेत स्वातंत्र्याची चेतना जागृत केली.
• इतर अनेक क्रांतिकारक: मंगल पांडे, राणी लक्ष्मीबाई, चंद्रशेखर आझाद, खुदीराम बोस यांसारख्या अनेक ज्ञात-अज्ञात क्रांतिकारकांनी आपल्या प्राणांची आहुती दिली.
• भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस: या संघटनेने स्वातंत्र्याच्या लढ्याला एक व्यासपीठ दिले आणि वेगवेगळ्या टप्प्यांवर अनेक आंदोलने केली.
• सामान्य जनतेचा सहभाग: लाखो सामान्य लोकांनी आंदोलनांमध्ये भाग घेतला, तुरुंगवास भोगला आणि आपल्या परीने स्वातंत्र्याच्या लढ्यात योगदान दिले.

थोडक्यात, भारत हे स्वातंत्र्य केवळ एका व्यक्तीच्या किंवा गटाच्या प्रयत्नांमुळे नव्हे, तर कोट्यवधी भारतीयांच्या त्याग, शौर्य आणि एकजुटीमुळे प्राप्त झाले.