सहकारी संस्था चालवण्याची योग्य पद्धत:

1. लोकशाही आणि सहभाग:
   • सहकारी संस्था लोकशाही तत्वांवर आधारित असावी.
   • सर्व निर्णय सभासदांच्या मतानुसार घेतले जावेत.
   • प्रत्येक सदस्याला संस्थेच्या कारभारात सहभागी होण्याची संधी मिळायला हवी.
2. पारदर्शकता:
   • संस्थेच्या आर्थिक आणि प्रशासकीय व्यवहारांमध्ये पूर्ण पारदर्शकता असावी.
   • नियमितपणे हिशोब तपासणी (audit) करावी आणि अहवाल सभासदांना सादर करावा.
   • संस्थेच्या बैठकांमध्ये घेतलेल्या निर्णयांची माहिती सदस्यांना द्यावी.
3. समता आणि न्याय:
   • संस्थेमध्ये सर्व सभासदांना समान वागणूक मिळायला हवी.
   • कोणावरही अन्याय होऊ नये.
   • संस्थेचे फायदे सर्व सभासदांमध्ये समान रीतीने वाटले जावेत.
4. शिक्ष व प्रशिक्षण:
   • सभासदांना सहकार, व्यवस्थापन आणि संस्थेच्या नियमांविषयी नियमित शिक्षण द्यावे.
   • नवीन तंत्रज्ञान आणि पद्धतींबद्दल प्रशिक्षण आयोजित करावे.
5. सामाजिक बांधिलकी:
   • संस्थेने केवळ नफा कमावण्यावर लक्ष केंद्रित न करता सामाजिक बांधिलकी जपावी.
   • पर्यावरण संरक्षण, आरोग्य आणि शिक्षण यांसारख्या क्षेत्रात योगदान द्यावे.

सत्ता एका हाती ठेवणे आणि परिवारवाद:

• सहकारी संस्थेत सत्ता एकाच व्यक्तीच्या हाती असणे किंवा परिवारवाद असणे योग्य नाही.
• असे झाल्यास संस्थेमध्ये भ्रष्टाचार, गैरव्यवहार आणि मनमानी कारभार वाढण्याची शक्यता असते.
• यामुळे सभासदांचा आवाज दाबला जातो आणि त्यांची घुसमट होते.

अहंकारी वृत्ती:

• संस्थेच्या पदाधिकाऱ्यांनी अहंकारी वृत्तीने वागू नये.
• त्यांनी सभासदांशी आदराने आणि नम्रतेने व्यवहार करावा.
• सभासदांच्या समस्या आणि सूचना ऐकून घ्याव्यात आणि त्यावर योग्य तोडगा काढावा.

सभासदांची घुसमट:

• जर संस्थेत सभासदांची घुसमट होत असेल, तर त्यांनी एकत्र येऊन आवाज उठवावा.
• संस्थेच्या व्यवस्थापन समितीकडे तक्रार करावी.
• आवश्यक वाटल्यास सहकार खात्याकडे दाद मागावी.

काय करायला हवे:

• नियमांनुसार निवडणुका नियमितपणे व्हायला पाहिजे.
• संस्थेच्या कारभारात सुसूत्रता आणि कार्यक्षमतेसाठी नियमांचे पालन करणे आवश्यक आहे.
• संस्थेचे कामकाज कायद्यानुसार चालवणे आवश्यक आहे.

संदर्भ:

• महाराष्ट्र सहकारी संस्था अधिनियम १९६० (Maharashtra Co-operative Societies Act, 1960)