फ्रेडरिक विन्स्लो टेलर (Frederick Winslow Taylor) हे वैज्ञानिक व्यवस्थापनाचे जनक मानले जातात. त्यांनी व्यवस्थापनामध्ये वैज्ञानिक पद्धतींचा अवलंब करून कार्यक्षमता वाढविण्यावर भर दिला.

टेलरची वैज्ञानिक व्यवस्थापनाची व्याख्या:

टेलरच्या मते, "वैज्ञानिक व्यवस्थापन म्हणजे तुम्हाला लोकांना नेमके काय करायचे आहे हे जाणून घेणे आणि नंतर ते सर्वात चांगल्या आणि स्वस्त मार्गाने कसे करतात हे पाहणे." थोडक्यात, हे जुन्या 'अंदाजाने काम करण्याच्या' पद्धतीला वैज्ञानिक दृष्टिकोन आणि पद्धतशीर अभ्यासाने बदलण्यावर भर देते.

वैज्ञानिक व्यवस्थापनाची प्रमुख वैशिष्ट्ये/तत्त्वे:

1. विज्ञान, नियम नाही (Science, Not Rule of Thumb):

   या तत्त्वानुसार, व्यवस्थापनाचे निर्णय अंदाजे किंवा जुन्या परंपरांवर आधारित नसावेत. त्याऐवजी, प्रत्येक कामाचे वैज्ञानिकदृष्ट्या विश्लेषण केले पाहिजे, वेळ आणि गतीचा अभ्यास (Time and Motion Study) करून सर्वात प्रभावी पद्धत शोधली पाहिजे.

2. सलोखा, मतभेद नाही (Harmony, Not Discord):

   टेलरने व्यवस्थापक आणि कामगार यांच्यात चांगल्या संबंधांवर आणि सहकार्यावर भर दिला. कामगारांनी व्यवस्थापनाच्या उद्दिष्टांशी जुळवून घ्यावे आणि व्यवस्थापनाने कामगारांच्या गरजा आणि सूचनांचा विचार करावा, असे त्यांचे मत होते. यामुळे संघर्षाऐवजी सलोखा निर्माण होतो.

3. सहकार्य, वैयक्तिकपणा नाही (Cooperation, Not Individualism):

   या तत्त्वामध्ये कामगारांनी एकमेकांशी आणि व्यवस्थापनाशी सहकार्य करावे असे सुचवले आहे. प्रत्येक व्यक्तीने आपले काम स्वतंत्रपणे आणि मनमानीपणे करण्याऐवजी, एकत्रितपणे काम करून संस्थेचे ध्येय साध्य करावे.

4. प्रत्येकाची कमाल क्षमता (Development of Each and Every Person to his Greatest Efficiency and Prosperity):

   टेलरने प्रत्येक कामगाराला त्याची पूर्ण क्षमता विकसित करण्याची संधी दिली जावी असे म्हटले आहे. योग्य प्रशिक्षण, योग्य कामाची नेमणूक आणि कामात सुधारणा करून प्रत्येक कामगाराची कार्यक्षमता वाढवता येते, ज्यामुळे त्याला आणि संस्थेला दोघांनाही फायदा होतो.

5. उत्पादन वाढवणे आणि जबाबदारीचे विभाजन (Maximum Output in place of Restricted Output, and Division of Responsibility):

   या तत्त्वानुसार, कामगारांनी जास्तीत जास्त उत्पादन करण्यावर लक्ष केंद्रित करावे. तसेच, काम आणि जबाबदारीचे व्यवस्थापन आणि कामगार यांच्यात योग्य विभाजन असावे. व्यवस्थापनाने नियोजन करावे आणि कामगारांनी नियोजनानुसार काम करावे.

टेलरच्या वैज्ञानिक व्यवस्थापनामुळे औद्योगिक कार्यक्षमतेत लक्षणीय वाढ झाली आणि ते आधुनिक व्यवस्थापन विचारांचा आधारस्तंभ बनले.