1. आर्थिक महत्त्व:

• पशुधन हे ग्रामीण भागातील लोकांच्या उत्पन्नाचे एक महत्त्वाचे साधन आहे. शेतीसोबतच पशुपालन करून अनेक कुटुंबे आपला उदरनिर्वाह चालवतात.

• दुग्धव्यवसाय, मांस उत्पादन, अंडी उत्पादन यांसारख्या उद्योगांमध्ये पशुधनाचा मोठा वाटा आहे.

• चामडे, लोकर, हाडे यांसारख्या उप-उत्पादनांमुळे लघुउद्योगांना चालना मिळते.

2. सामाजिक महत्त्व:

• भारतात गायीला विशेष महत्त्व आहे. तिला 'माता' मानले जाते आणि तिची पूजा केली जाते.

• बैल शेतीत महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावतात. आजही अनेक ठिकाणी शेतीकामासाठी बैलांचा उपयोग केला जातो.

• पशुधन ग्रामीण जीवनाचा एक অবিচ্ছেद्य भाग आहे.

3. कृषी महत्त्व:

• पशुधन शेतीसाठी आवश्यक असलेले खत पुरवते. शेणखत जमिनीला सुपीक बनवते.

• बैलांचा उपयोग शेती मशागतीसाठी होतो, ज्यामुळे उत्पादन वाढण्यास मदत होते.

• पशुधन शेतातील कचरा आणि वाया जाणारे अन्न खाते, त्यामुळे परिसर स्वच्छ राहतो.

4. पर्यावरणीय महत्त्व:

• पशुधन जैवविविधता टिकवून ठेवण्यास मदत करते.

• गांडूळ खत निर्मितीमध्ये पशुधनाचा मोलाचा वाटा असतो, ज्यामुळे रासायनिक खतांचा वापर टाळता येतो.

संदर्भ:

• राष्ट्रीय दुग्ध विकास मंडळ (https://www.nddb.coop/)

• कृषी मंत्रालय, भारत सरकार (https://agricoop.nic.in/)