पैशाच्या उत्क्रांतीनुसार क्रम खालीलप्रमाणे आहे:

1. वस्तू विनिमय (Barter System):

   वस्तू विनिमय म्हणजे वस्तूंच्या बदल्यात वस्तू देणे. उदाहरणार्थ, एखाद्या व्यक्तीने तांदूळ देऊन दुसऱ्या व्यक्तीकडून गहू घेणे.

2. धातूची नाणी (Metallic Coins):

   सोनं, चांदी यांसारख्या धातूंची नाणी वापरली जाऊ लागली.

3. कागदी चलन (Paper Currency):

   धातूच्या नाण्यांनंतर कागदी चलनाची सुरुवात झाली. हे चलन धातूच्या नाण्यांपेक्षा हलके असल्यामुळे ते वापरण्यास सोपे होते.

4. प्लास्टिक मनी (Plastic Money):

   क्रेडिट कार्ड (Credit card), डेबिट कार्ड (Debit card) आणि प्रीपेड कार्ड (Prepaid card) यांचा वापर सुरू झाला.

5. डिजिटल पेमेंट (Digital Payment):

   आजकाल डिजिटल पेमेंट म्हणजेच ऑनलाइन पेमेंट (Online payment) खूप लोकप्रिय आहे. यामध्ये तुम्ही UPI, नेट बँकिंग (Net banking) आणि मोबाईल वॉलेट्स (Mobile wallets) वापरू शकता.