1. सक्रिय श्रवण (Active Listening):

• बोलणाऱ्या व्यक्तीकडे लक्ष द्या.
• शारीरिक हावभाव आणि देहबोली (body language) समजून घ्या.
• प्रश्न विचारा आणि शंकांचे निरसन करा.

2. गैरसमज टाळा (Avoid Misunderstandings):

• बोलणाऱ्या व्यक्तीच्या बोलण्याचा अर्थ स्पष्टपणे समजून घ्या.
• आपल्या मनात येणाऱ्या शंका त्वरित विचारा.
• 'मला समजले' असे बोलून खात्री करा.

3. भावनिक बुद्धिमत्ता (Emotional Intelligence):

• दुसऱ्यांच्या भावना समजून घ्या.
• त्यांच्या भावनांचा आदर करा.
• सहानुभूती दर्शवा.

4. प्रतिक्रिया देणे (Giving Feedback):

• सकारात्मक आणि रचनात्मक प्रतिक्रिया द्या.
• प्रतिक्रिया देताना स्पष्ट आणि मुद्देसूद भाषा वापरा.

5. लक्ष केंद्रित करा (Focus):

• बोलताना इतर विचारांमध्ये व्यत्यय आणू नका.
• एका वेळी एकाच गोष्टीवर लक्ष केंद्रित करा.

6. नोट्स घेणे (Taking Notes):

• महत्त्वाचे मुद्दे आणि माहिती लिहून घ्या.
• नोंदी काढल्याने माहिती अधिक चांगल्या प्रकारे लक्षात राहते.

7. सराव करणे (Practice):

• मित्र आणि कुटुंबियांसोबत बोलण्याचा सराव करा.
• विविध विषयांवर चर्चा करा आणि आपले मत व्यक्त करा.

8. ध्यान आणि श्वासोच्छ्वास (Meditation and Breathing Exercises):

• नियमित ध्यान केल्याने चित्त शांत राहते आणि लक्ष केंद्रित करण्यास मदत होते.
• श्वासोच्छ्वास व्यायाम मनःशांती देतात.

9. वाचन (Reading):

• विविध विषयांवर पुस्तके आणि लेख वाचा.
• नवीन शब्द आणि वाक्यरचना शिका.