ग्राहकांचे कर्तव्य:

• खरेदी करताना जागरूक राहा: वस्तू आणि सेवा खरेदी करताना जागरूक राहणे आणि माहितीपूर्ण निर्णय घेणे हे ग्राहकाचे महत्त्वाचे कर्तव्य आहे.
• वस्तूची गुणवत्ता तपासा: वस्तू खरेदी करण्यापूर्वी त्याची गुणवत्ता, किंमत, वजन, उत्पादन तारीख, आणि अंतिम मुदत (expiry date) तपासणे आवश्यक आहे.
• पावती (Bill) मागा: खरेदी केल्यानंतर दुकानदाराकडून पावती (bill) घेणे आवश्यक आहे.
• Standard Mark पाहून खरेदी करा: ISI, Agmark, FPO यांसारखे Standard Mark पाहून वस्तू खरेदी करा.
• फसवणूक झाल्यास तक्रार करा: आपल्या सोबत फसवणूक झाल्यास त्याबद्दल संबंधित विभागाकडे तक्रार करणे आवश्यक आहे.

ग्राहकांचे अधिकार:

• सुरक्षेचा अधिकार: ग्राहकांना जीवघेण्या आणि धोकादायक वस्तूंपासून सुरक्षित राहण्याचा अधिकार आहे.
• माहितीचा अधिकार: वस्तू व सेवांबद्दल संपूर्ण माहिती मिळवण्याचा अधिकार ग्राहकांना आहे.
• निवडीचा अधिकार: ग्राहकांना विविध वस्तू व सेवांमधून निवड करण्याचा अधिकार आहे.
• सुनावणीचा अधिकार: ग्राहकांच्या तक्रारी ऐकून घेतल्या जाव्यात आणि त्यांचे निवारण केले जावे, हा अधिकार आहे.
• नुकसान भरपाईचा अधिकार: सदोष वस्तू किंवा सेवेमुळे नुकसान झाल्यास भरपाई मिळवण्याचा अधिकार ग्राहकाला आहे.
• ग्राहक शिक्षणाचा अधिकार: वस्तू आणि सेवा वापरण्याबद्दल माहिती आणि शिक्षण मिळवण्याचा अधिकार आहे.